تبلیغات
آرمان خواهی

آرمان خواهی

این مطلب رمزدار است، جهت مشاهده باید کلمه رمز این مطلب را وارد کنید.

نوشته شده در یکشنبه 3 اسفند 1393ساعت 09:13 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

5 پست اخیر موقتی است و ویژه حلقه های مطالعاتی در این وبلاگ درج شده است.
ادامه مطلب
نوشته شده در چهارشنبه 21 اسفند 1392ساعت 05:24 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

آری و نه
انسانیت‌ انسان‌ در انکار خدا و اخلاق‌ و شریعت‌ آسمانی‌ نیست‌ و عزت‌ انسان‌ در بندگی‌ خداست. بنابراین‌ اومانیزم‌ الحادی، راه‌ به‌ خطا می‌رود. البته‌ انسان‌ را بنام‌ دین، نباید تحقیر کرد. پیامبر اسلام‌ (ص)، حرمت‌ یک‌ انسان‌ را از حرمت‌ کعبه، بالاتر دانست‌ و اهانت‌ و خشونت‌ علیه‌ انسان‌ها را در حد‌ شرک، خطرناک‌ خوانده‌ است. حتی‌ شکنجه‌ حیوانات‌ را باعث‌ جهنم‌ دانست‌ و قرآن‌ کریم، قتل‌ یک‌ انسان‌ را با قتل‌ همة‌ بشریت، مساوی‌ و گناه‌ کبیره‌ می‌داند و سیر کردن‌ گرسنگان، کمک‌ به‌ انسان‌ها، احسان‌ به‌ همسایگان، محبت‌ به‌ زنان‌ و کودکان، کمک‌ به‌ اسیران، حمایت‌ از بیماران‌ و از پاافتادگان، آموزش‌ علم‌ به‌ جاهلان‌ و هدایت‌ گمراهان‌ را بالاترین‌ عبادات‌ اسلامی‌ می‌داند.
سکولاریزم، اگر برای‌ رفع‌ موانع‌ پیشرفت‌ علم‌ و تمدن‌ و رفع‌ خشونت‌های‌ فرقه‌ای‌ و مبارزه‌ با سوء استفاده‌ از دین‌ به‌ سراغ‌ مسیحیت‌ آمده‌ است‌ و خود مسیحیت، راه‌ دین‌ را از دولت‌ و سیاست، جدا می‌دانسته‌ و بدنبال‌ تشکیل‌ دولت‌ دینی‌ نبوده‌ است، اما اسلام، یک‌ دین‌ فردی‌ و عبادی‌ و اخلاقی‌ و در عین‌ حال، یک‌ دین‌ اجتماعی، سیاسی‌ و حکومت‌ ساز نیز هست‌ و نه‌ مانع‌ پیشرفت‌ علم‌ و تمدن‌ و نه‌ معتقد به‌ خشونت‌های‌ فرقه‌ای‌ است‌ و راه‌ مبارزه‌ با سوء استفاده‌ از دین، تعطیل‌ کردن‌ دین‌ و اخراج‌ آن‌ از صحنه‌ زندگی‌ نیست‌ چنانچه‌ از علم‌ و آزادی‌ و تکنولوژی‌ هم‌ سوء استفاده‌ می‌شود ولی‌ ما ضرورت‌ تعطیلی‌ علم‌ و آزادی‌ را از آن، نتیجه‌ نمی‌گیرم. اومانیزم، اگر نفی‌ خدا و آخرت‌ و دعوت‌ به‌ انسان‌ پرستی‌ و دنیازدگی‌ است، با اسلام، منافات‌ دارد و اگر به‌ مفهوم‌ کرامت‌ انسان‌ و حق‌ انتخاب‌ و حقوق‌ و حرمت‌ اوست، جزء مطالبات‌ اسلام‌ است. عقلانیت، اگر به‌ مفهوم‌ احترام‌ به‌ عقل‌ و معتبر دانستن‌ آن‌ است، با اسلام، سازگار است‌ و اگر به‌ مفهوم‌ اکتفأ به‌ عقل‌ و نفی‌ وحی‌ الهی‌ است، با اسلام، ناسازگار است. عقل‌ ابزاری، اگر به‌ مفهوم‌ مهندسی‌ عقلانی‌ و مدیریت‌ صحیح‌ زندگی‌ و جامعه‌ بمنظور پیشرفت‌ و حل‌ مشکلات‌ معیشتی‌ و تدبیر و محاسبه‌ «هزینه‌ - فائده» است، ایده‌ای‌ اسلامی‌ است‌ ولی‌ اگر به‌ مفهوم‌ دنیازدگی‌ و اکتفأ به‌ ترقی‌ ماد‌ی‌ و نفی‌ عقلانیت‌ در مقام‌ خداپرستی‌ و اخلاق‌ و معاد باشد، غیراسلامی‌ است. فردگرائی، به‌ مفهوم‌ حفظ‌ هویت‌ و شخصیت‌ فردی، آزادی‌ انتخاب، احترام‌ به‌ درک‌ فردی‌ و شکوفایی‌ و خلاقیت‌ «فرد»، مفهومی‌ اسلامی‌ است‌ و فردگرایی‌ به‌ مفهوم‌ خودمحوری، لذت‌ پرستی، تجربه‌ محوری، بی‌نیازی‌ از وحی، بی‌اعتنایی‌ به‌ جامعه‌ و حقوق‌ دیگران‌ یعنی اندویدوآلیزم‌ لیبرال‌ - سرمایه‌داری، مفهومی‌ غیراسلامی‌ است.
تکنولوژی‌ و شهرنشینی، هیچ‌ منافات‌ ذاتی‌ با هیچ‌ یک‌ از اصول‌ عقیدتی‌ و اخلاقی‌ اسلام‌ ندارند. اسلام، عقائد، اخلاق‌ و حقوق‌ و تکالیفی‌ را برای‌ انسان، رقم‌ زده‌ که‌ هر جامعه‌ ای‌ اعم‌ از جامعه‌ قبیله‌ای، روستایی‌ و شهری، و مناسبات‌ کشاورزی، صنعتی‌ و فراصنعتی‌ را می‌تواند پوشش‌ دهد، زیرا ثابتات‌ اسلام‌ به‌ ابعاد ثابت‌ انسان‌ مربوط‌ است‌ و برای‌ شرایط‌ متغیر زندگی‌ نیز احکام‌ متغیر و اجتهادی‌ و حق‌ تجدید نظر برای‌ هر جامعه‌ ای‌ مقرر کرده‌ است. البته‌ بی‌شک، اجرای‌ اسلام‌ در هزار سال‌ قبل‌ و امروز و نیز اجرای اسلام‌ در کانادا یا پاکستان‌ حتماً‌ متفاوت‌ است‌ و یک‌ قالب‌ کلیشه‌ای‌ ثابت‌ بدون‌ توجه‌ به‌ شرایط‌ زمانی‌ و مکانی، طراحی‌ نشده‌ است. زندگی‌ روستایی‌ و شهری، جامعه‌ آفریقایی‌ یا آمریکایی‌ حتماً‌ اقتضائات‌ متفاوتی‌ دارند. اما زندگی‌ دینی‌ در هر دو شرایط، ممکن‌ است‌ و در هر یک‌ نیز آفات‌ و موانعی‌ دارد. تکنولوژی‌ اگر تنها به‌ سرعت‌ زندگی‌ و غفلت‌ بشر بیفزاید، اگر در راه‌ سلاح‌های‌ کشتار جمعی‌ و نشر فحشأ و خشونت‌ بکار رود و بشر را غرق‌ در نفسانیت‌ و لذت‌ و خودخواهی‌ کند، مورد استفادة‌ غیرانسانی‌ قرارگرفته‌ است‌ و همة‌ ما سرعت‌ گرفته‌ایم‌ بی‌آنکه‌ بدانیم‌ چرا و به‌ کدام‌ سو؟! اما همین‌ تکنولوژی‌ در راه‌ گسترش‌ عدالت‌ و اخلاق‌ و تامین‌ هرچه‌ بیشتر حقوق‌ ملت‌ها و مبارزه‌ با فقر و تبعیض‌ و جهل‌ نیز بکار افتادنی‌ است‌ و شهری‌ شدن‌ جامعه‌ و پیچیده‌تر شدن‌ تکنولوژی، درست‌ مثل‌ زندگی‌ سادة‌ روستایی، دو وجهی‌ است. اگر نسبت‌ دین‌ با دنیا معلوم‌ شد، نسبت‌ دین‌ با تکنولوژی‌ نیز روشن‌ می‌شود. تقسیم‌ کار و تفکیک‌ نهادهای‌ اجتماعی، نیز از توابع‌ عقل‌ ابزاری‌ است‌ و محکوم‌ به‌ همان‌ احکام‌ می‌باشد اما اگر به‌ مفهوم‌ تفکیک‌ ابعاد انسان‌ از یکدیگر - چون‌ تفکیک‌ دین‌ از حکومت‌ و تفکیک‌ اخلاق‌ از اقتصاد و حق‌ از تکلیف‌ -، ملحق‌ به‌ سکولاریزم‌ و مشمول‌ همان‌ حکم‌ است. دنیاگرائی، به‌ مفهوم‌ مشروعیت‌ لذت‌ و شادی‌های‌ جسمانی‌ و روانی‌ در دنیا و ادأ سهم‌ بدن‌ و غرائز دنیوی‌ اعم‌ از غذا، شهوت‌ و تفریحات‌ سالم، مفهومی‌ اسلامی‌ است‌ و اسلام، رهبانیت‌ و دنیاگریزی‌ را منع‌ و هیچیک‌ از غرائز انسانی‌ را تابو، حرام‌ ندانسته‌ و دستور سرکوب‌ شهوات‌ را نداده‌ بلکه‌ طرفدار تعدیل‌ و مهار غرائز است‌ اما دنیاگرایی‌ به‌ مفهوم‌ فراموشی‌ آخرت‌ و دلبستن‌ به‌ شهوات‌ را شدیداً‌ نهی‌ کرده‌ و دعوت‌ به‌ زهد و تقوی‌ کرده‌ است.
دموکراسی‌ نیز مقید به‌ دنی‌ می‌شود، از دمکراسی، دهها تعریف‌ متفاوت‌ شده‌ و ده‌ الی‌ پانزده‌مدل‌ اجرایی‌ برای‌ آن‌ ذکر شده‌ که‌ بایکدیگر نیز متناقض‌اند. دمکراسی‌ به‌ عنوان‌ یک‌ ارزش‌ مطلق‌ که‌ اساساً‌ کلیة‌ عقلیات، اخلاقیات‌ و ارزش‌ها را اموری‌ «مابعد دمکراسی» و تابع‌ قرارداد و آرأ عمومی‌ بدانیم‌ و هیچ‌ اصول‌ فوق‌ دمکراسی‌ را در باب‌ ایمان، اخلاق‌ و عقل‌ نپذیریم، با اسلام، سازگار نیست‌ زیرا همواره‌ در خطر نقض‌ ارکان‌ دین‌ خواهیم‌ بود. بسیاری‌ مفاهیم‌ عقلی، اخلاقی‌ و دینی، امور فوق‌ دمکراسی‌ هستند و حتی‌ مشروعیت‌ خود دمکراسی‌ را باید به‌ آن‌ مفاهیم، مستند کرد. ما دمکراسی‌ را تنها در چارچوب‌ آن‌ مفاهیم‌ دینی، عقلی‌ و اخلاقی‌ می‌پذیریم. بعلاوه‌ که‌ پشت‌ پرده‌ دمکراسی‌ غربی، غالباً‌ الیگارشی‌های‌ سرمایه‌داری، حکومت‌ می‌کنند و افکار عمومی، آلت‌ دست‌ سرمایه‌داران‌ و رسانه‌ها خواهند بود. به‌ چنین‌ دمکراسی، دهها اشکال‌ دینی، منطقی، اخلاقی‌ وارد است. دمکراسی‌ لیبرال‌ نیز، به‌ دلیل‌ چنین‌ کارکردهائی‌ مورد قبول‌ ما مسلمانان‌ نیست‌ زیرا لیبرالیزم‌ علیرغم‌ نکات‌ مثبتی‌ که‌ نسبت‌ به‌ دیکتاتوری‌ و توتالیتریزم‌ دارد، خود نیز نقاط‌ ضعف‌ بزرگی‌ دارد به‌ خصوص‌ اگر منادیان‌ دمکراسی‌ لیبرال، کسانی‌ چون‌ جرج‌ بوش‌ باشند که‌ با روش‌ هیتلری، می‌خواهند ارزشهای‌ دمکراتیک‌ را جهانی‌ کنند. اسلام‌ با استبداد فردی‌ یا حزبی‌ نیز مخالف‌ است‌ و حقوق‌ مردم‌ را قابل‌ سلب، حتی‌ با توجیه‌ دینی، نمی‌داند و دیکتاتور را سمبل‌ شیطان‌ در روی‌ زمین‌ می‌داند. اما دمکراسی‌ و مردمسالاری‌ به‌ عنوان‌ روشی‌ در خدمت‌ ارزش‌های‌ اسلامی، البته‌ مورد قبول‌ و عمل‌ ماست. جمهوری‌ اسلامی، تجربة‌ یک‌ جمهوریت‌ در چارچوب‌ دین‌ و تجربة‌ جدیدی‌ در جهان‌ امروز است. کلیه‌ مسؤ‌ولین‌ حکومت‌ اسلامی‌ و رهبری، در انتخابات‌ دو مرحله‌ای‌ یا یک‌ مرحله‌ای، با آرأ مردم‌ انتخاب‌ می‌شوند و انتخابات‌ ایران‌ غالبا بالاترین‌ رکورد مشارکت‌ مردم‌ و دمکراسی‌ در جهان‌ است. حکومت‌ اسلامی‌ باید با اتکای‌ به‌ آرای‌ مردم، در جهت‌ پیشرفت‌ و تکامل‌ علمی‌ و عملی‌ و اخلاقی‌ جامعه‌
و اجرای‌ عدالت‌ اسلامی‌ و گسترش‌ اخلاق، بکوشد. نمایندگان‌ مردم، قانونگذاری‌ می‌کنند اما قوانین‌ در چارچوب‌ قوانین‌ اسلام‌ است. حاکمان، نه‌ تنها در برابر خداوند بلکه‌ در برابر مردم‌ نیز باید جوابگو باشند و همانگونه‌ که‌ اختیارات‌ حاکم‌ دینی، محترم‌ است، حقوق‌ مردم‌ نیز مقدس‌ است. چنانچه‌ می‌بینید متفکران‌ مسلمان‌ با سنت‌ مسیحی، با مدرنیزم‌ و با سمت‌ مدرنیزم، برخورد انتقادی‌ دارند و نه‌ متعصبانه‌ چشم‌ بر روی‌ واقعیت‌ می‌بندند و نه‌ منفعلانه‌ در برابر مفاهیم‌ و سنت‌های‌ غرب، تسلیم‌ می‌شوند و این، تفسیر همان‌ جمله‌ای‌ بود که‌ در ابتدا عرائضم‌ گفتم‌ که‌ ما به‌ مدرنیزم‌ غرب، پاسخ‌ آری‌ و نه‌ می‌دهیم‌ نه‌ پاسخ‌ آری‌ یا نه.

ادامه مطلب
نوشته شده در چهارشنبه 21 اسفند 1392ساعت 05:22 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

تمدن اسلامی؛ «عقلانیت، معنویت، عدالت»
بهترین‌ دلیل‌ را میتوان‌ در دل‌ تاریخ‌ تمدن‌ یافت. همه‌ می‌دانیم‌ که‌ اسلام‌ به‌ فاصله‌ کوتاهی‌ پس‌ از پیدایش، توانست‌ حکومت، تمدن‌ و فرهنگ‌ عظیم‌ و جدیدی‌ بنا کند و نشان‌ داد که‌ چگونه‌ می‌توان‌ تمدن‌ دینی‌ ساخت‌ و عقلانیت‌ و معنویت‌ را جمع‌ کرد و به‌ خصوص‌ به‌ پیشرفت‌های‌ عظیم‌ علمی، عقلی‌ و فناوری‌ جهان‌ اسلام‌ در علوم‌ ریاضی، طبیعی‌ انسانی، از شیمی، فیزیک، فضاشناسی، گیاهشناسی، جانورشناسی، داروسازی، جراحی‌ و پزشکی، معماری‌ و مهندسی، ریاضیات‌ و فلسفه، جغرافیا و جهانگردی، دریانوردی، کشاورزی‌ و نخستین‌ تجربه‌های‌ شهرنشینی‌ اشاره‌ می‌کنم.
مورخین‌ غربی‌ و شرقی، اعم‌ از مسیحی‌ و مسلمان‌ بدین‌ واقعیت، تصریح‌ کرده‌ و از صدها اکتشاف‌ و اختراع‌ مهم‌ که‌ نقش‌ اساسی‌ در پیشرفت‌ علوم‌ جدید بشری‌ ایفأ کردند و صدها چهرة‌ برجسته‌ علمی‌ مسلمان‌ که‌ نقش‌ مهمی‌ در تولید علم، صنعت، فن‌آوری‌ و عقلانیت‌ ابزاری‌ و فلسفی‌ و الاهیات‌ در سطح‌ بشری‌ ایفأ کردند نام‌ برده‌اند. این‌ جنبش‌ عظیم‌ علمی‌ و انسانی‌ در زیر سایه‌ اسلام‌ و بدون‌ آلودگی‌ به‌ سکولاریزم‌ و دنیوی‌ گرائی‌ و بدون‌ الحاد و اخلاق‌ ستیزی‌ و دین‌گریزی، پدید آمد زیرا اسلام، عقل، تجربه‌ و تلاش‌ برای‌ معیشت‌ عاقلانه‌ و تدبیر در زندگی‌ دنیا و دفاع‌ از حقوق‌ و کرامت‌ انسان‌ را نه‌ توهینی‌ به‌ خود بلکه‌ امکاناتی‌ برای‌ گسترش‌ عقلانیت‌ اسلامی‌ و عدالت‌ اسلامی، تلقی‌ کرد و این‌ ارزش‌ها را رو به‌ قبلة‌ توحید، سازمان‌ داد. بنحوی‌ که‌ حتی‌ برخی‌ از مورخان‌ تمدن‌ غرب، در کیفیت‌ پیدایش‌ مدرنیته، رنسانس‌ و اصلاح‌ مذهبی‌ در اروپا، به‌ این‌ نظریه‌ معتقدند که‌ همة‌ این‌ تحولات‌ در غرب‌ پس‌ از تماس‌ اروپا با جهان‌ اسلام‌ پدید آمد. جهان‌ اسلام‌ همزمان‌ با قرون‌ میانه‌ اروپا و بر خلاف‌ امروز، یک‌ جهان‌ دینی‌ و غیرسکولار اما حاوی‌ کتابخانه‌ها، دانشگاهها و بیمارستانهای‌ عظیم‌ و سراسر نشاط‌ علمی، سیاسی‌ و کلامی‌ بوده‌ است‌ و ارتباطات‌ متنوع‌ جهان‌ اسلام‌ با اروپا، بویژه‌ از قرن‌ 9 میلادی‌ تا قرن‌ 14 میلادی‌ از طریق‌ ترجمة‌ وسیع‌ متون‌ فلسفی، کلامی، حقوقی‌ و نیز علوم‌ مختلف‌ دنیوی‌ و بشری، مبادلات‌ علمی، تجاری‌ و سیاحتی‌ و نیز جنگهای‌ صلیبی‌ باعث‌ شد که‌ نظام‌ زندگی‌ و تفکر در اروپا در معرض‌ مقایسه‌ با جهان‌ اسلام‌ که‌ یک‌ «جهان‌ دینی‌ مدرن» محسوب‌ می‌شد قرار گرفته‌ و سپس‌ مورد تردید قرار گیرد و از قرن‌ 13 میلادی، بتدریج‌ همة‌ بنیادهای‌ نظری‌ و عملی‌ در اروپای‌ قرون‌ میانه، متزلزل‌ شود. یکی‌ از مویدات‌ این‌ نظریه، آن‌ است‌ که‌ در طی‌ این‌ قرون، بتدریج‌ شباهتهایی‌ میان‌ بخشهائی‌ از الاهیات‌ مسیحی‌ با بخشی‌ از کلام‌ اسلامی‌ ایجاد می‌شود و انشعابات‌ جدیدی‌ که‌ درون‌ اروپای‌ مسیحیت‌ در حوزه‌های‌ معرفت‌شناسی، حقوق، اخلاق، الاهیات، سیاست‌ و اقتصاد، در این‌ قرون‌ پدید می‌آید، بی‌ارتباط‌ با انتقال‌ ناقص‌ مفاهیم‌ اسلامی‌ در این‌ حوزه‌ها و تماس‌ اروپا با تمدن‌ و فرهنگ‌ اسلامی‌ نبوده‌ است‌ و البته‌ این‌ انتقال، یک‌ بُعدی‌ و ناقص‌ صورت‌ گرفته بود. من‌ در اینجا نمی‌خواهم‌ از این‌ نظریه، بعنوان‌ ادعای‌ اصلی‌ خود دفاع‌ کنم‌ بلکه‌ آن‌ را از باب‌ مقدمه‌ برای‌ تحلیل‌ مدرنیته‌ از زاویه‌ نگاه‌ اسلامی‌ ذکر کردم.

سنّت و مدرنیتة غرب، سنّت و مدرنیتة جهانی نیست
بی‌تردید، نسبت‌ کلیسای‌ کاتولیک‌ رم‌ و مسیحیت‌ قرون‌ میانه‌ با «مدرنیته»، با نسبت‌ اسلام‌ به‌ «مدرنیته»، حتماً‌ متفاوت‌ است. اینک‌ به‌ برخی‌ از این‌ تفاوتها در باب‌ نگاه‌ به‌ عقل، علم‌ و حقوق‌ بشر یعنی‌ دو مفهوم‌ کانونی‌ «عقلانیت» و «انسانیت»، اشاره‌ می‌کنم‌ تا معلوم‌ شود که‌ اومانیزم، سکولاریزم‌ و رفورمیزم‌ مذهبی، همگی‌ پاسخهائی‌ به‌ مسیحیت‌ قرون‌ میانه‌ بوده‌اند و نمی‌توانند پاسخها و واکنشهای‌ صحیحی‌ در برابر اسلام‌ باشند به‌ ویژه‌ اگر بپذیریم‌ که‌ مدرنیته، محصول‌ ارتباط‌ مسیحیت‌ قرون‌ میانه‌ با جهان‌ اسلام‌ بوده‌ است.
اینک‌ اگر درست‌ باشد که‌ «اومانیزم‌ مدرنیته»، بازگشتی‌ به‌ ادبیات‌ ماقبل‌ مسیحی‌ و برتر نشاندن‌ انسان‌ بر خدایان‌ در واکنش‌ به‌ الاهیات‌ کلیسا بوده‌ است، من‌ بحث‌ را از همین‌ نقطه‌ سر می‌گیرم. در بینش‌ میتولوژیک‌ یونان‌ قدیم، انسان‌ و خدایان، با یکدیگر رقابت‌ و حسد می‌ورزیدند و حاکمیت‌ آسمان، جبارانه‌ و تحقیرآمیز، تصویر شده‌ و آزادی‌ و خودآگاهی‌ و استقلال‌ و کرامت‌ انسان، هر یک‌ تجاوز به‌ حریم‌ قدرت‌ خدایان‌ محسوب‌ می‌شود پس‌ انسان‌ آزادیخواه، یک‌ شورشی‌ گناهکار و مستحق‌ شکنجه‌ است‌ و انسان‌ اگر بخواهد بر طبیعت‌ و سرنوشت‌ خود مسلط‌ شود، در واقع‌ خواسته‌ است‌ که‌ جای‌ خدایان‌ را اشغال‌ کند و برای‌ «خود زمامداری» و «تصرف» در جهان، جانشین‌ زئوس‌ شود. اومانیزم‌ غربی، متأسفانه‌ با چنین‌ نگاهی‌ به‌ آسمان، آغاز شد که‌ در آن‌ پرومته‌ که‌ آتش‌ خدائی‌ را به‌ انسان‌ هدیه‌ کرده‌ در واقع، آن‌ را از خدایان‌ ربوده‌ و به‌ آسمان‌ خیانت‌ کرده‌ است، خدایانی‌ که‌ می‌خوابند و فریب‌ می‌خورند و سپس‌ انتقام‌ می‌گیرند. اما در قرآن‌ کریم، آتش‌ خدائی‌ که‌ همان‌ نور و حکمت‌ الاهی‌ است، هدیة‌ مستقیم‌ خداوند به‌ انسان‌ است‌ و فرزندان‌ آدم‌ را به‌ نور و خروج‌ از ظلمات‌ می‌خواند و به‌ فرشتگان‌ الاهی، امر می‌کند تا در برابر آدم، سجده‌ کنند.

تفسیر ما از "انسان"، متفاوت است
آنجا پرومته‌ بخاطر خدمت‌ به‌ انسان، مجازات‌ شد اما در قرآن، شیطان‌ بخاطر آنکه‌ به‌ آدم‌ (ع) سجده‌ نکرد، از درگاه‌ خداوند، طرد شد. قرآن، انسان‌ را به‌ «آگاهی» فراخواند و آدم‌ را معلم‌ فرشتگان‌ کرد (تعلیم‌ اسمأ) و فرمود: بدیل‌ عقل، «پلیدی» است: جعل‌ الرجس‌ علی‌ الذین‌ لایعقلون. و دینداری‌ منهای عقل‌ را نخواست: «لا دین‌ لمن‌ لا عقل‌ له» اجازه‌ تسخیر زمین‌ و آسمانها و تصرف‌ در آنان‌ را به‌ او داد (سخرلکم...، استعمرکم‌ فی‌ الارض، خلق‌ لکم...) تا بدون‌ اسراف‌ و تبذیر و تبعیض‌ و ستم، از مواهب‌ جهان‌ بهره‌ ببرند و لذت‌ و زیبائی‌ را بر بشر حرام‌ نکرد. (قل‌ من‌ حرم‌ زینة‌ا...)، تجربة‌ زندگی‌ و جهان‌ را از او دریغ‌ نکرد، انسان‌ را تحقیر نکرد، با عقل‌ و جان‌ او دشمنی‌ نکرد و عقل‌ معاش‌ و تدبیر دنیا را از ارکان‌ دینداری‌ دانست‌ و حقوق‌ مردم‌ را حریم‌ الاهی‌ و مقدس‌ دانست، شهوت‌ و سایر غرائز‌ بشر را شوم‌ و سیاه‌ و شیطانی‌ ندانست‌ بلکه‌ مواجهه‌ غلط‌ و غیر الاهی‌ و عاری‌ از تقوی‌ با این‌ لذائذ و غرائز‌ را امری‌ شیطانی‌ خواند. پس‌ «بدی»، نه‌ در طبیعت‌ و جامعه‌ بلکه‌ در شرک‌ و خودخواهی‌ ماست‌ و برای‌ نزدیک‌ شدن‌ به‌ خدا، نباید جامعه‌ و طبیعت‌ را ترک‌ کرد بلکه‌ باید نسبتی‌ عادلانه، اخلاقی‌ و عاقلانه‌ با جامعه‌ و طبیعت‌ برقرار کرد.

تفكیك «انسان‌گرائی» از «ماده‌گرائی»
بنابراین‌ انسانگرائی‌ در جهان‌ اسلام‌ منوط‌ به‌ ماده‌گرائی‌ و نفی‌ مذهب‌ نشد و کرامت‌ و عزت‌ انسان‌ در انکار شریعت‌ الاهی‌ نیست‌ و خدا خود، «لقد کرمنا بنی‌ آدم» فرمود و سپس‌ شریعت‌ را برای‌ حفظ‌ کرامت‌ انسان‌ فرستاد و البته‌ کرامت‌ اصلی‌ که‌ کرامت‌ اکتسابی‌ست‌ با تقوی‌ و انضباط‌ اخلاقی‌ در رفتار، و مقاومت‌ در برابر نفس‌ یعنی‌ خودخواهی‌ و صفات‌ حیوانی‌ بدست‌ می‌آید، نه‌ در ترک‌ مطلق‌ دنیا و قدرت.

پلید نیست، پلید است!
 قدرت، ثروت، طبیعت‌ و شهوت، هیچیک‌ ذاتاً‌ فاسد و پلید نیستند بلکه‌ برخورد شیطانی‌ ما با آنهاست‌ که‌ منشأ فساد در انسان‌ و جهان‌ می‌شود و هر فسادی‌ در جهان، نه‌ کار خداوند بلکه‌ دستاورد انسان‌ هایی‌ بی‌تقوی‌ است. اومانیزم‌ اسلام، ریشه‌ در آسمان‌ و شریعت‌ الاهی‌ دارد و در تقابل‌ با خداوند، معنی‌ نمی‌شود. مذهب، راه‌ رشد انسانیت‌ است‌ نه‌ نفی‌ انسانیت. بنابراین‌ اومانیزم‌ اسلامی، با نفی‌ ماتریالیزم، شروع‌ می‌شود. گناه‌ اولیه‌ نیز، به‌ مفهوم‌ آن‌ نیست‌ که‌ انسانها همه‌ از ابتدا گناهکار و پست‌ و ملعون‌ و ضعیف‌اند و تنها گروهی‌ کشیش، مظاهر رسمی‌ خداوندند. همچنین‌ نیازی‌ به‌ فدیة‌ پسر خدا نیست‌ بلکه‌ ما به‌ هدایت‌ پیامبران‌ خدا محتاجیم. قدرت‌ خدا با قربانی‌ کردن‌ انسان، تجلی‌ نمی‌کند بلکه‌ حق‌الناس، فرع‌ بر حق‌ا... است‌ و رضای‌ خدا با خدمت‌ به‌ انسان‌ و تامین‌ حقوق‌ مادی‌ و معنوی‌ مردم‌ تامین‌ می‌شود.
اگر در غرب، شرط‌ توجه‌ به‌ خدایان‌ میتولوژی‌ باستان‌ و خدای‌ مسیحیت‌ قرون‌ وسطی، رو برگرداندن‌ از انسان‌ بوده‌ است‌ در فرهنگ‌اسلام، انسانها، بندگان‌ خدا، محترم‌ و ذوی‌الحقوق‌اند و اثبات‌ کرامت‌ انسان‌ و حقوق‌ مادی‌ و معنوی‌ او با اثبات‌ خدا و نبوت، آغاز می‌شود. انسانِ‌ اسلام، قدرت‌ تغییر سرنوشت‌ خود و تغییر جامعه‌ و طبیعت‌ را دارد و خداوند این‌ قدرت‌ را به‌ او داده‌ است، او را آزاد و مختار و بنابراین‌ «مسؤ‌ول» آفریده‌ و در عین‌ حال‌ با «عقل» (پیامبر درون) و انبیأ الاهی‌ از ابراهیم‌ و نوح‌ تا موسی‌ و عیسی‌ و محمد (ص)، به‌ او آموخته‌ است‌ که‌ راه‌ حفظ‌ کرامت‌ انسان، نزدیک‌ شدن‌ به‌ خداوند و اجتناب‌ از گناه‌ و ظلم‌ و کفر است‌ و اسلام‌ که‌ شامل‌ عقائد، اخلاق‌ و عبادات‌ و قوانین‌ فردی‌ و اجتماعی‌ (در حوزه‌های‌ سیاست، حقوق‌ و اقتصاد) است، سراسر برای‌ حفظ‌ و احیأ کرامت‌ و حقوق‌ انسان‌ آمده‌ است.

خدا، انسان، مدرنیته
گفته‌ شده‌ است‌ که‌ در مدرنیته، جای‌ انسان‌ و خدا، عوض‌ شده‌ است، ذهن‌ انسان، تمایلات‌ انسان‌ و منافع‌ او، اصالت‌ یافته‌ و هر آنچه‌ او را محدود کند (اعم‌ از اخلاق، حقیقت‌ و تکلیف) در مرتبة‌ دوم‌ قرار می‌گیرد و اومانیزم، فردگرائی، آزادی، دمکراسی، لیبرالیزم‌ و سکولاریزم، همه‌ بر همین‌ اساس، پای‌ گرفته‌اند.در اسلام، انسان، نه‌ دشمن‌ خدا و نه‌ رقیب‌ اوست. اسلام‌ می‌خواهد که‌ انسان، خلیفه‌ خدا باشد. می‌خواهد آحاد بشریت، به‌ چنان‌ رشد عقلی‌ و اخلاقی‌ برسند که‌ هیچ‌ خونی‌ در زمین‌ ریخته‌ نشود، هیچ‌ حقی‌ پایمال‌ نگردد، هیچ‌ انسان‌ گرسنه‌ و بی‌پناه‌ و تحقیر شده‌ای نباشد و نفسانیت، چنان‌ مقهور اراده‌ انسان‌ باشد که‌ فرشتگان‌ الهی‌ در برابر او سجده‌ کنند. اسلام، انسان‌ را دارای‌ کرامت، قدرت‌ انتخاب، مسلط‌ بر خویش‌ و بر جهان، عاقل، مسؤ‌ولیت‌پذیر و ارزش‌ گرا می‌خواهد، به‌ انسان‌ خوشبین‌ است‌ و همة‌ بشریت‌ را دارای‌ فطرت‌ پاک‌ و اصالتا خیرخواه‌ می‌داند و همه‌ تکالیف‌ دینی‌ که‌ نازل‌ کرده‌ برای‌ حراست‌ از فطرت، عقل‌ و کرامت‌ انسانهاست‌ . در اسلام، حقوق‌ را از تکلیف، و اقعیت‌ را ازارزش، دنیا را از آخرت، معاد را از معاش، اخلاق‌ را ازاقتصاد، تفوی‌ را از سیاست‌ و دین‌ را از دولت، نمی‌توان‌ تفکیک‌ کرد. این‌ تفکیک‌ها بمنزله‌ مثله‌ کردن‌ انسان‌ و متلاشی‌ کردن‌ دین‌ است. کرامت‌ انسان، در عشق‌ ورزی‌ به‌ خدا و اطاعت‌ از اوست، رشد حقیقی‌ بدون‌ شناخت‌ خدا و راضی‌ کردن‌ او و حرکت‌ به‌ سوی‌ او محال‌ است. همه‌ ارزشهای‌ دیگر، ارزشهای‌ واسطه، مقید و مشروط‌ اند. آزادی، عقلانیت، دنیا، آخرت، حق، تکلیف، فرد، جامعه‌ ، جنگ، صلح، حکومت، شکست‌ و پیروزی، ثروت‌ وفقر، همه‌ و همه‌ اگر در مسیر عدالت‌ و معنویت‌ باشند با ارزش‌ است. عدالت‌ و معنویت‌ نیز از آن‌ جهت‌ که‌ گام‌ هایی‌ در راه‌ خدا، محبت‌ به‌ خدا و نزدیک‌ شدن‌ به‌ اوست، ارزش‌ دارند ولی‌ ارزش‌ ذاتی‌ و حقیقی، همان‌ معرفت‌ به‌ خدا و محبت‌ او و اطاعت‌ اوست. مسلمانان‌ به‌ علم، تکنولوژی، سیاست، اقتصاد، حکومت، جهاد، صلح، عقل‌ ابزاری، توسعه، آبادی‌ دنیا، عقل‌ ابزاری‌ و آزادی‌ و حقوق‌ بشر، اعتقاد دارند اما همه‌ را برای‌ همان‌ هدف‌ نهائی‌ می‌خواهند. ما معتقدیم‌ روزی‌ که‌ عاقبت‌ مهدی‌ «عج» (فرزند پیامبر اسلام) و عیسی‌ بن‌ مریم‌ (ع) بازگردند و قدس‌ به‌ دست‌ مسیح، آزاد شود، سراسر جهان‌ را چنین‌ عقلانیت، محبت‌ و عدالتی‌ فراخواهد گرفت‌ ولی‌ تا آن‌ روز، ما نیز موظفیم‌ در راه‌ گسترش‌ توحید و عدالت، گسترش‌ عقلانیت‌ و محبت، تلاش‌ و مبارزه‌ کنیم. ما با دینِ‌ دنیوی، دین‌ سیاسی، دین‌ دولتی‌ و دینی‌ که‌ ابزار دست‌ صاحبان‌ قدرت‌ و ثروت‌ شود و نیز براساس‌ ریاکاری‌ و خشونت، تحمیل‌ شود، مخالفیم. ولی‌ معتقدیم‌ که‌ دین، به‌ مقداری‌ مناسک‌ عبادی‌ شخصی، محدود نمی‌شود و باید قدرت‌ و ثروت‌ را در برابر حقیقت، اخلاق‌ و عدالت، خاضع‌ کرد و سیاست‌ و حکومت‌ را دینی‌ کرد. وجدان‌ فردی، اخلاق‌ شخصی‌ و تجربه‌ معنوی‌ درونی‌ و ایمان‌ قلبی، جزء ارکان‌ اسلام‌ است‌ اما همة‌ اسلام، منحصر در امور فردی‌ و عبادی‌ نیست‌ بلکه‌ قوانین‌ سیاسی، اقتصادی‌ وقضائی‌ اسلام‌ نیز که‌ برای‌ گسترش‌ اخلاق‌ و عدالت‌ در سطح‌ اجتماعی‌ و حکومتی‌ آمده‌اند، به‌ همان‌ اندازه،مقدس‌ ولازم‌الاجرأاند.زیرانمی‌توان‌ بااقتصاد فاسد و حکومت‌ غیرعادلانه، به‌ اخلاق‌ سالم‌ اجتماعی‌ رسید.

ساختار شكنی دو قطبی «قُدسی – عُرفی»
اسلام، به‌ تقسیم‌ کار و تخصصی‌ شدن‌ امور و عقلانیت‌ ابزاری، معتقد است‌ و کسانی‌ را که‌ بدون‌ تخصص‌ و کارشناسی، وارد مدیریت‌های‌ صنعتی، کشاورزی‌ و دولتی‌ شوند، حتی‌ اگر اخلاقاً‌ افراد خوبی‌ باشند، خائن‌ به‌ جامعه‌ اسلامی، می‌داند. عقل‌ ابزاری، بسیار مهم‌ است‌ زیرا در سرنوشت‌ و حقوق‌ و فقر و رفاه‌ و استقلال‌ و رشد ملی‌ جوامع‌ بشری‌ تاثیر می‌گذارد اما اسلام، عقل‌ ابزاری‌ را در ادامه‌ عقل‌ توحیدی‌ و عقل‌ اخلاقی‌ یعنی‌ در چارچوب‌ توحید، عدالت‌ و اخلاق، به‌ رسمیت‌ می‌شناسد و نه‌ مستقل‌ از آنها و در تعارض‌ با آنها.
اسلام، به‌ تمدن‌ عقلانی، عقل‌ ابزاری‌ یا عقل‌ معاش، تقسیم‌ کار، تکنولوژی، آبادی‌ زمین، پیشرفت‌ مدنی‌ و اقتصادی‌ تشویق‌ می‌کند اما در امتداد عقل‌ معاد، فضائل‌ اخلاقی‌ و عدالت‌ دینی. اگر توحید، معاد و عدالت، فراموش‌ نشود، شهوت‌ پرستی‌ حاکم‌ نشود و آخرت، از یاد نرود. لذائذ متعادل‌ دنیوی، کسب‌ ثروت‌ و قدرت‌ و رفاه‌ و دانش، همه‌ در خدمت‌ به‌ بشریت‌ (نه‌ در راه‌ ترویج‌ سکس‌ و خشونت‌ و سلاح‌های‌ شیمیائی‌ و اتمی‌ و میکروبی‌ و مواد‌ مخدر و نظام‌ طبقاتی‌ سرمایه‌داری) خواهد بود و حتی‌ می‌تواند «عبادت» محسوب‌ شود. اگر مسیحیت، بودیزم‌ و سایر ادیان‌ با سکولاریزم، قابل‌ جمع‌ باشد، اسلام، بی‌شک‌ با سکولاریزم، ناسازگار است‌ چون‌ تفکیک‌ مادی‌ - معنوی‌ و قدسی‌ - عُرفی، یک‌ تفکیک‌ غیراسلامی‌ است. نان‌ که‌ برای‌ روشنفکران، یک‌ «فانتزی» و برای‌ فقرأ، «زندگی» و برای‌ اقتصاد دانان، یک‌ «کالا» است، در اسلام، نمی‌تواند از اخلاق‌ و ارزش‌ها جدا باشد. اسلام، راه‌ رشد انسان‌ را عمل‌ به‌ تکلیف‌ الهی‌ می‌داند اما بدون‌ تامین‌ حقوق‌ ماد‌ی‌ و معنوی‌ انسان، از او تکلیف‌ نمی‌خواهد. بنابراین‌ «حقوق‌ بشر»، در اسلام، یک‌ امر عُرفی‌ و زمینی‌ نیست‌ بلکه‌ امری‌ مقدس‌ و ارزشی‌ است‌ البته‌ با فهرست‌ حقوق‌ بشری‌ که‌ لیبرالیست‌ها و سکولاریست‌ها تعریف‌ کرده‌اند، در مواردی‌ اختلاف‌ نظر داریم‌ و مواردی‌ چون‌ همجنس‌ بازی‌ و سقط‌ جنین‌ و بمباران‌ هسته‌ای‌ سایر ملت‌ها بنام‌ دمکراسی‌ را جزء حقوق‌ بشر نمی‌دانیم‌ زیرا فهرست‌ حقوق‌ بشر، تابع‌ چگونگی‌ تعریف‌ بشر است. اگر تعریف‌ حیوانی‌ و ماد‌ی‌ از بشر، ارائه‌ دادید، حقوق‌ حیوانی‌ نیز برای‌ او قائل‌ شده‌ و هر تکلیف‌ الهی‌ و اخلاقی‌ را نوعی‌ تجاوز به‌ حقوق‌ بشر خواهید انگاشت‌ اما با تعریف‌ الهی‌ از بشر، حقوق‌ ماد‌ی بشر نیز مقدس‌ می‌شود و در راه‌ احقاق‌ این‌ حقوق، اعم‌ از حقوق‌ سیاسی، اقتصادی، خانوادگی، بهداشتی‌ و رفاهی‌ و حقوق‌ علمی‌ و فرهنگی‌ و حق‌ رشد و آزادی‌ بیان‌ و اندیشه، تلاش‌ می‌کنید و این‌ تلاش، یک‌ تلاش‌ مقدس‌ دینی‌ و جهاد در راه‌ خداست. عرفان‌ اسلامی، عرفان‌ محدود در خلوت‌ نیست‌ بلکه‌ پس‌ از خلوت‌ و اشک‌ و انس‌ با خدا و عشق‌ ورزی‌ با او، باید برای‌ خدمت‌ به‌ خدا به‌ عرصه‌ سیاست‌ و جامعه‌ و تعلیم‌ و تربیت‌ آمد و در راه‌ گسترش‌ معرفت، اخلاق‌ و احکام‌ خدا و در راه‌ تربیت‌ و رشد و نجات‌ بشریت‌ و اجرای‌ عدالت کوشید و با قیصر و فرعون‌های‌ تاریخ، جهاد کرد و حتی‌ شهید شد.

حقوق بشر، زادة شریعت خدا
اسلام، حق‌الله‌ را در نقطه‌ مقابل‌ حق‌الناس‌ نمی‌داند بلکه‌ حق‌الناس‌ را فرزند و نتیجه‌ حق‌الله‌ و این‌ دو را غیرقابل‌ تفکیک‌ می‌بیند. بشر، به‌ صِرف‌ بشر بودن، حقوقی‌ فطری‌ و الهی‌ دارد و حقوق‌ بشر و تکالیف‌ او را خداوند مقرر کرده‌ است‌ و در مورد حقوق‌ و وظایف‌ جزئی‌ و متغیر که‌ در شرایط‌ تاریخی، تابع‌ تحو‌لات‌ است‌ باید با عقل، اجتهاد و نواندیشی‌ کرد. اما حقوق‌ بشر، امری‌ خدائی‌ است. عدالت، مستقل‌ از دین، به‌ قضاوت‌ عقل، خوب‌ و ارزشمند است‌ اما مصادیق‌ عدالت، در تلاش‌ هماهنگ‌ عقل‌ و وحی، کشف‌ می‌شود.
حقوق‌ بشر، قابل‌ سلب‌ از او نیست‌ و نه‌ با قرارداد، می‌آید و نه‌ با قرارداد، می‌رود. در عین‌ حال، بشر صرفاً‌ با حقوق‌ خود به‌ کمال‌ نمی‌رسد بلکه‌ باید به‌ تکالیف‌ خود در برابر خدا و مردم‌ نیز عمل‌ کند و اگر به‌ تامین‌ حقوق‌ خود - آنهم‌ حقوق‌ ماد‌ی‌ - اکتفأ کند و نسبت‌ به‌ تکالیف‌ خود و نیز حقوق‌ معنوی، بی‌اعتنأ بماند تفاوتی‌ با حیوانات‌ ندارد بلکه‌ از حیوانات‌ نیز پست‌تر است‌ زیرا حیوانات‌ نیز حقوق‌ دارند اما تکلیف‌ ندارند. برای‌ رشد معنوی‌ انسان، هم‌ رشد عقلانیت‌ بشر و هم‌ اجرای‌ عدالت‌ و تامین‌ حقوق‌ بشر، الزامی‌ است‌ ولذا قرآن‌ از وظایف‌ پیامبران، علاوه‌ بر تهذیب‌ نفس‌ بشر، از تعلیم‌ حکمت‌ و اجرای‌ قسط‌ و عدالت‌ نیز نام‌ می‌برد و پیامبر اکرم‌ (ص) به‌ همین‌ علت، حکومت‌ اسلامی‌ تشکیل‌ داد. پیام‌ اصلی‌ او محبت، صلح، اخلاق، توحید و عدالت‌ بود ولی‌ وقتی‌ صاحبان‌ زر و زور و تزویر به‌ جنگ‌ او آمدند تا این‌ اصول‌ را حذف‌ کنند، پیامبر (ص) در دفاع‌ از انسان‌ و اسلام، تن‌ به‌ جهاد نیز داد و جهاد و شهادت‌ برای‌ دفاع‌ از صلح‌ و اخلاق‌ و عدالت، واجب‌ شده‌ است. اخلاق‌ نیز در اسلام‌ در مسیر رشد انسان، معنی‌ می‌دهد و ریاضت‌های‌ غلط‌ از قبیل‌ صدمه‌ زدن‌ به‌ خود یا دیگران، خودکشی‌ یا قتل‌ دیگران، ظلم‌ پذیری‌ و تحقیر شدن، تعطیل‌ فکر و تلاش‌ و وظایف‌ اجتماعی، تحریم‌ هرگونه‌ لذت‌ زندگی‌ و لبخند، ریاضت‌های‌ اسلامی‌ نیستند.

دنیای دینی یا دین دنیوی؟
چنانچه‌ اباحی‌گری‌ و لذت‌پرستی‌ و دنیاپرستی‌ را نیز از اسلام، عین‌ حیوانیت‌ و باعث‌ دوری‌ از خدا می‌داند. اخلاق‌ اسلامی، رعایت‌ تعادل‌ در زندگی، حضور در همة‌ صحنه‌ها بدون‌ دلبستگی‌ به‌ دنیاست. از حیث‌ عقلانیت‌ و نظم‌ و تلاش‌ زندگی، بگونه‌ای‌ باش‌ که‌ گویی‌ تا ابد در دنیا هستی‌ و از حیث‌ دل‌ نبستن‌ به‌ دنیا و وارستگی‌ و تقوی‌ و عشق‌ به‌ آخرت، بگونه‌ای‌ باش‌ که‌ گویی‌ همین‌ فردا خواهی‌ مرد. اسلام‌ می‌خواهد که‌ دنیا و آخرت، هر دو را جد‌ی‌ بگیریم‌ و البته‌ دنیا، مزرعه‌ آخرت‌ است‌ ولی‌ هدف، آخرت‌ است. آخرت‌ خوب، با دنیای‌ سراسر ذلت، جهل، تحقیر، ستم‌ و دروغ‌ و خشونت، تامین‌ نمی‌شود و «من‌ لامعاش‌ له‌ لامعادله». اما دنیا نباید هدف‌ باشد و تراکم‌ زور و تکاثر ثروت‌ نباید هدف‌گیری‌ شود. باید تولید ثروت‌ و قدرت‌ کرد اما نباید تنها خود مصرف‌ کرد بلکه‌ ثروت‌ و قدرت‌ را در راه‌ خدمت‌ به‌ محرومین‌ و اجرای‌ عدالت‌ و اخلاق‌ و گسترش‌ توحید، بکار انداخت. البته‌ گرایشات‌ نومینالیستی‌ و حسگرایان‌ که‌ ریشه‌ عقلی‌ همه‌ ارزش‌ها را نفی‌ کرده‌ و اساساً‌ منکر مفاهیم‌ کلی‌ و عقلی‌اند، حتماً‌ قادر به‌ درک‌ این‌ مفاهیم‌ نیستند اما اسلام، اساس‌ ارزش‌ها را نسبی‌ یا قراردادی‌ نمی‌داند گرچه‌ تحو‌لات‌ جزئی‌ و فرعی‌ و صوری‌ در باب‌ ارزش‌ها در شرایط‌ گوناگون‌ را می‌پذیرد. ارزش‌های‌ اخلاقی، مقولات‌ صرفاً‌ ذهنی‌ و ساختگی‌ نیستند بلکه‌ درک‌ ذهنی‌ ضرورت‌ هایی‌اند که‌ در واقعیت‌ خارجی، ریشة‌ عینی‌ و حقیقی‌ دارند و در راس‌ همة‌ ارزش‌ها، راز اصلی‌ تکامل‌ فرد و جامعه‌ یعنی‌ توحید است. توحید صرفاً‌ یک‌ تئوری‌ ذهنی‌ نیست‌ بلکه‌ لوازم‌ عملی‌ مهمی‌ در ساحت‌ فرد و جامعه‌ دارد. اجرای‌ عدالت‌ اجتماعی، یکی‌ از لوازم‌ توحید است‌ زیرا خدای‌ عادل، راضی‌ به‌ ظلم‌ و تبعیض‌ در جامعه‌ بشری‌ نیست‌ پس‌ فرد متدین‌ که‌ باید در حوزة‌ رفتار شخصی‌ خود، عادل‌ باشد و به‌ کسی‌ ظلم‌ و خشونت‌ نکند باید به‌ جامعه‌ دینی‌ و حکومت‌ دینی‌ و عدالت‌ اجتماعی‌ نیز بیندیشد. علاوه‌ بر اصلاح‌ خود باید به‌ اصلاح‌ جامعه‌ و امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر و به‌ حقوق‌ دیگران‌ و رشد آنان‌ نیز اندیشید. مالکیت‌ شخصی، محترم‌ است‌ اما پول‌پرستی‌ و اسراف، حرام‌ است‌ زیرا باعث‌ ندیده‌ گرفتن‌ حقوق‌ دیگران‌ و نیز فراموش‌ کردن‌ آخرت‌ می‌شود.



ادامه مطلب
نوشته شده در چهارشنبه 21 اسفند 1392ساعت 05:20 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

اسلام، كاتولیسیزم، پروتستانتیزم
عالی‌ترین‌ مقامات‌ دینی‌ باید بالاترین‌ صلاحیت‌های‌ علمی‌ و اخلاقی‌ و ساده‌ترین‌ زندگی‌ها را داشته‌ باشند و متواضع، مردم‌ دوست، ساده‌ زیست، مهربان‌ و شجاع‌ و پاسخگوی‌ سوالات‌ عقیدتی، اخلاقی‌ و عملی‌ مردم‌ باشند، هیچ‌ امتیاز مالی‌ یا دنیوی‌ بیشتری‌ نداشته‌ باشند بلکه‌ باید در کنار محرومان، درصدد گسترش‌ عدالت‌ اجتماعی‌ و اخلاق‌ انسانی‌ باشند. دعا و توبه، هیچ‌ تشریفات‌ خاصی‌ و نیاز به‌ وساطت‌ روحانیون‌ ندارد. بطور فردی‌ یا دسته‌جمعی‌ می‌توان‌ توبه‌ کرد و اعتراف‌ به‌ گناه‌ نزد دیگران‌ و از جمله، روحانیون، جائز نیست. این‌ اعتراف‌ تنها باید در محضر خداوند و صادقانه‌ صورت‌ گیرد. دعا و قرآن‌ را با صدای‌ خوش‌ خواندن، بهتر است‌ اما نباید تکیه‌ بر صوت‌ و صورت‌ شود و محتوای‌ کلمات، تحت‌الشعاع‌ لحن‌ و صدا قرار گیرد. نماز و دعا و تلاوت‌ کتاب‌ مقدس‌ اسلام‌ همراه‌ با موزیک‌ و جاذبه‌های‌ فرعی‌ که‌ بجای‌ عقل‌ و قلب، گوش‌ها را بنوازد، نباید انجام‌ شود. بهشت‌ و جهنم‌ مسلمانان‌ در دست‌ روحانیون‌ و قابل‌ خرید و فروش‌ و معامله‌ نیست‌ و هرکس‌ با اعمال، عقائد و اخلاق‌ خود، بهشت‌ یا جهنم‌ خویش‌ را می‌سازد. آمرزش‌ خداوند در دسترس‌ همه‌ است‌ و می‌توان‌ خودرا با توبه‌ و عمل‌ صالح‌ و نماز و روزه‌ و کفاره‌ جبران‌ خطایا و خدمت‌ به‌ مردم، تطهیر کرد و به‌ سوی‌ خدا بازگشت‌ البته‌ در کلیة‌ این‌ مراحل، نقش‌ تعلیم‌ و تربیت‌ از سوی‌ علما دین، طبق‌ اصل‌ عقلایی‌ «رجوع‌ به‌ عالمِ» انکار نمی‌شود و در مسائل‌ تخصصی، نظر علما، بر مردم، حجت‌ است‌ چنانکه‌ در پزشکی‌ و سایر علوم‌ چنین‌ است. علما دین‌ می‌توانند ازدواج‌ کنند و از مزایای‌ مشروع‌ زندگی‌ بهره‌ ببرند اما از لحاظ‌ مالی‌ و اخلاقی‌ باید از بقیة‌ مردم‌ سالمتر، ساده‌تر و پاکتر باشند و وظائفی‌ بیش‌ از دیگران‌ دارند. گرچه‌ انسانها از کودکی‌ و بدو تولد در جامعه‌ اسلامی، از حیث‌ حقوقی‌ و دنیوی، مسلمان‌ محسوب‌ می‌شوند اما تکلیف‌ شرعی‌ و مسؤ‌ولیت‌ دینی، پس‌ از بلوغ، متوجه‌ دختران‌ و پسران‌ می‌شود. متن‌ قرآن‌ را وحی‌ خالص‌ الهی‌ و گزاره‌ها و تکالیف‌ آسمانی‌ می‌دانیم، ترجمة آن‌ به‌ زبانهای‌ دیگر را ممنوع‌ نمی‌دانیم‌ اما معتقدیم‌ که‌ ترجمه، قادر به‌ انتقال‌ همة‌ مفاهیم‌ نیست‌ و نباید به‌ آن‌ اکتفأ کرد، در عین‌ حال، هر کسی، مخاطب‌ قرآن‌ است‌ و حق‌ خواندن‌ قرآن، تفکر در آن‌ و نتیجه‌گیری‌ از آن‌ را دارد اما اگر این‌ استنباط، از ترجمه‌ ساده، فراتر رفته‌ و در برخی‌ مسائل‌ پیچیده‌تر صورت‌ گیرد باید با منطق‌ استنباط‌ که‌ یک‌ منطق‌ عقلی، زبانی‌ و عرفی‌ است، سازگار باشد و جوانب‌ کارشناسی‌ آن‌ رعایت‌ شود تا تفسیر غلط‌ و خرافی‌ از آن‌ صورت‌ نگیرد و تحریف‌ یا آغشته‌ به‌ مفاهیم‌ غیر اسلامی‌ نشود و از آن‌ سوء استفاده‌ در جهت‌ فریب‌ افکار عمومی‌ نشود، اما اگر کسانی‌ با منطق‌ استنباط‌ و فهم، آشنا باشند، در چارچوب‌ محکمات‌ اسلام، می‌توانند هر نظریه‌ استدلالی‌ را بدهند و آن‌ را به‌ بحث‌ بگذارند بی‌آنکه‌ تکفیر شوند و لذا درباب‌ تفسیر قرآن‌ و الاهیات، اظهارنظر کاملاً‌ آزاد و بازار گفتگو، گرم‌ است.
در مذهب‌ ما، هیچ‌ کارشناسی‌ نباید از کارشناس‌ دینی‌ دیگر، تقلید کند بلکه‌ باید نظریه‌ خود را عرضه‌ کند. چنانچه‌ ایده‌آل، آن‌ است‌ که‌ حتی‌ مردم‌ عادی‌ نیز نه‌ تنها در عقائد اصلی‌ خویش‌ بلکه‌ حتی‌ در وظائف‌ عملی، تقلید نکنند و خود، قدرت‌ استنباط‌ بیابند اما چون‌ چنین‌ امری‌ نشدنی‌ است، در باب‌ آداب‌ عملی‌ و عبادی، حق‌ تبعیت‌ دارند اما این‌ تبعیت‌ را نیز به‌ دلیل‌ عقلی‌ و با جستجوی‌ شخصی‌ و انتخاب‌ مرجع‌ باید مستند کنند ولی‌ در هر صورت‌ در ایمان‌ و اصول‌ عقائد، حق‌ تقلید کورکورانه‌ ندارند و باید دلیل‌ - گرچه‌ اجمالی‌ - برای‌ ایمان‌ خویش‌ داشته‌ باشند. گرچه‌ ما مسایلی‌ چون‌ تثلیث، عشأ ربانی، غسل‌ تعمید و شمائل‌ مذهبی‌ نداشته‌ایم‌ تا در آن‌ اختلاف‌ کنیم‌ اما البته‌ موضوعات‌ دیگری‌ برای‌ اختلاف‌ نظر در جهان‌ اسلام‌ وجود داشته‌اند که‌ از نوع‌ دیگری‌ بوده‌اند مثلاً‌ بزرگترین‌ انشعاب‌ در جهان‌ اسلام، انشعاب‌ بر سر مسأله‌ «دین‌ و دولت» و «عدالت» بوده‌ است‌ که‌ به‌ آن‌ خواهم‌ پرداخت‌ اما در باب‌ روش‌ گفتگو و حفظ‌ وحدت‌ در عین‌ اختلاف، دستورالعملهای‌ مهمی‌ داریم. ما همة‌ بشریت‌ را بندگان‌ خدا و خواهران‌ و برادران‌ خود می‌دانیم‌ اما به‌ خصوص‌ خداپرستانی‌ چون‌ مسیحیان‌ را اعضأ نزدیک‌تر به‌ خود در خانوادة‌ ادیان‌ ابراهیمی‌ می‌شماریم. نوح‌ (ع) و ابراهیم‌ (ع) و موسی‌ (ع) و عیسی‌ (ع) را انسانهای‌ برگزیده‌ و پیامبران‌ بزرگ‌ خدا می‌دانیم‌ و آنان‌ را چون‌ پیامبر اسلام‌ (ص)، دوست‌ می‌داریم‌ و به‌ آنان‌ عشق‌ می‌ورزیم. معتقدیم‌ که‌ همه‌ پیامبران‌ الاهی‌ از یک‌ حقیقت، خبر داده‌ و به‌ یک‌ سو فراخوانده‌اند و در عین‌ حال، معتقدیم‌ که‌ بخشهایی‌ از تعالیم‌ پیامبران‌ پیشین‌ به‌ تدریج، تحریف‌ و تغییر داده‌ شده‌ است‌ و پیامبر اسلام، که‌ پیامی‌ جز پیام‌ موسی‌بن‌ عمران‌ (ع) و عیسی‌ بن‌ مریم‌ (ع) ندارد، کاملترین‌ و دقیق‌ترین‌ و آخرین‌ تقریر از پیام‌ الاهی‌ را به‌ بشریت، عرضه‌ کرده‌ است‌ بنابراین‌ خود را مسیحی‌ واقعی‌ و یهودی‌ حقیقی‌ می‌دانیم. ما حق‌ نداریم‌ خون‌ یکدیگر را بریزیم‌ و حتی‌ خون‌ مشرکین‌ اگر با اسلام، درگیر نشوند و هجوم‌ نیاورند، محترم‌ است‌ ما بدون‌ پذیرش‌ شکاکیت‌ و نسبیت‌ و بدون‌ تردید دربارة‌ حقانیت‌ و جامعیت‌ اسلام، معتقد به‌ مدارا و تسامح‌ با پیروان‌ سایر ادیان‌ و مذاهب‌ هستیم. میان‌ هدایت‌ و گمراهی، فرق‌ قائلیم‌ و «حق‌ و باطل» را قابل‌ تشخیص‌ از یکدیگر می‌دانیم‌ و معتقد به تحریف‌ اسلام‌ جهت‌ رسیدن‌ به‌ نوعی‌ "صلح‌ کل" نظری‌ نیستیم‌ و همه‌ مکاتب‌ را بر حق‌ و مساوی‌ نمی‌دانیم‌ زیرا در غیر این‌ صورت‌ باید عقائد متناقض‌ را درست‌ بدانیم‌ و یا مفهوم‌ دین‌ را تغییر دهیم. ما در حقانیت‌ قرآن، تردیدی‌ نمی‌کنیم‌ و نمی‌توانیم‌ همزمان، به‌ درست‌ بودن‌ آنچه‌ مخالف‌ با قرآن‌ باشد، نیز معتقد باشیم‌ اما معتقد به‌ مدارا و گفتگو با سایر ادیان‌ و مذاهب‌ هستیم‌ و خشونت‌ علیه‌ آنان‌ را جائز نمی‌دانیم‌ مگر آن‌ که‌ مورد حمله‌ و خشونت، قرار گیریم‌ و «نجات» را منحصر به‌ مسلمین‌ نمی‌دانیم. ما اولاً‌ معتقد نیستیم‌ که‌ همة‌ مسلمانان، بهشتی‌اند زیرا شرط‌ بهشتی‌ شدن، ایمان‌ و عمل‌ صالح‌ و تقوی‌ است‌ نه‌ تولد در خانواده‌ مسلمان.

مسلمان در دنیا یا مسلمان در آخرت؟
همة‌ مسلمانان‌ در دنیا، «مسلمان» محسوب‌ می‌شوند اما در «آخرت»، ملاک‌ اسلام، شناسنامه‌ نیست‌ بلکه‌ ایمان‌ و عمل‌ صالح‌ است. ثانیاً‌ همه‌ پیروان‌ انبیأ الاهی‌ و از جمله‌ یهودیان‌ و مسیحیان‌ را تا پیش‌ از بعثت‌ پیامبر بعدی، در صورتی‌ که‌ اهل‌ ایمان‌ و عمل‌ صالح‌ بوده‌ باشند اهل‌ نجات‌ می‌دانیم. ثالثاً‌ همه‌ پیروان‌ ادیان‌ الهی‌ را که‌ پیام‌ محمد (ص) را به‌ درستی‌ نشنیده‌اند و بدین‌ علت‌ به‌ او ایمان‌ نیاورده‌اند، در صورتی‌ که‌ اهل‌ ایمان‌ و عمل‌ صالح‌ باشند، نیز اهل‌ نجات‌ می‌دانیم‌ و معتقدیم‌ عذاب‌ الاهی‌ بدون‌ ابلاغ‌ پیام، عادلانه‌ نیست‌ و جهنم، مجازات‌ بی‌اطلاعی‌ و ناآگاهی‌ نیست. حتی‌ در مورد سایر بشریت‌ نیز معتقد به‌ جهنمی‌ بودنِ‌ ضعیفان‌ و ناآگاهان‌ نیستیم‌ و معتقدیم‌ که‌ خداوند با رحمت‌ خویش‌ با آنان‌ برخورد خواهد کرد. بنابراین‌ روشن‌ است‌ که‌ ما بدون‌ آنکه‌ به‌ نسبیت، شکاکیت‌ و پلورالیزم‌ افراطی‌ تن‌ دهیم، معتقدیم‌ که‌ با برادران‌ و خواهران‌ غیرمسلمان، اعم‌ از مسیحی‌ و یهودی‌ و سایر ادیان، باید با مدارا و برادری‌ و دوستی، مواجه‌ شد و به‌ آنان‌ خدمت‌ کرد و حقوق‌ آنان‌ را محترم‌ شمرد و حتی‌ آنان‌ را، اگر اسلام‌ را نمی‌شناسند، در صورت‌ درستکاری، اهل‌ نجات‌ هم‌ دانست. قرنهاست‌ که‌ مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان‌ و پیروان‌ ادیان‌ دیگری‌ در جهان‌ اسلام‌ در امنیت‌ کامل‌ زیسته‌اند و حکومت‌ اسلامی، موظف‌ به‌ تامین‌ امنیت، حقوق‌ و آسایش‌ آنان‌ است. در «حکومت‌ اسلامی‌ نمونه» یعنی‌ حکومت‌پیامبر (ص) وعلی‌ (ع)، صدهانمونه‌ازاین‌دست‌ آمده‌ وقرآن‌کریم‌نیزدراین‌ باب‌ سفارشات‌ اکید کرده‌ است.

حقوق غیر مسلمانان
علی‌ (ع) در حکومت‌ خویش‌ روزی‌ در کنار خیابان‌ پیرمرد کوری‌ را دید که‌ گدائی‌ می‌کند. پرسید: «این‌ چه‌ وضعی‌ است؟! در جامعه‌ اسلامی‌ گدائی، مفهوم‌ ندارد.» گفتند: او مسیحی‌ است. فرمود: «باشد. ولی‌ زیر سایه‌ حکومت‌ اسلامی‌ زندگی‌ می‌کند. تا او جوان‌ بود و در این‌ جامعه‌ ، کار می‌کرد نگفتید که‌ مسیحی‌ است، حال‌ که‌ از پا افتاده‌ است‌ چنین‌ می‌گوئید؟!» سپس‌ فرمود تا او را از بیت‌المال‌ تا آخر عمر، بیمه‌ و تامین‌ کردند. نیز وقتی‌ شنید که‌ نیروهای‌ شورشی‌ به‌ ظاهر مسلمان‌ به‌ روستائی‌ حمله‌ کرده‌ و به‌ دختر یهودی‌ توهین‌ نموده‌ و دستبند او را با خشونت‌ دزدیده‌اند برآشفت‌ و فرمود اگر از غم‌ این‌ جسارت‌ بمیریم، شایسته‌ است‌ زیرا آن‌ دختر یهودی‌ کمک‌ خواسته‌ و ما نبودیم‌ که‌ کمکش‌ کنیم. یا وقتی‌ شنید که‌ مسلمانی‌ در معاملة‌ زمین، یک‌ شهروند مسیحی‌ را فریب‌ داده‌ است با او برخورد شدید کرد و فرمود که‌ سود و ضرر او سود و ضرر ماست‌ و باید از او عذرخواهی‌ و جبران‌ کنی. او در دوران‌ خلافت‌ و رهبری‌ خود، به‌ طور ناشناس‌ همسفر یهودی‌ بود و پس‌ از خداحافظی، مقداری‌ از راه‌ را همچنان‌ آن‌ یهودی‌ را بدرقه‌ کرد. یهودی‌ پرسید: مگر راه‌ شما از آن‌ طرف‌ نیست. فرمود: چرا. ولی‌ در دین‌ ما به‌ کوچک‌ترین‌ بهانه، دوستی‌ و برادری‌ تقویت‌ می‌شود و انسان‌ها بر گردن‌ ما حقوقی‌ پیدا می‌کنند. من‌ به‌ خاطر حق‌ همسفری، مقداری‌ تو را بدرقه‌ می‌کنم.

ما و مدرنیزم
من‌ خواهم‌ کوشید به‌ اختصار به‌ دیدگاههای‌ خود راجع‌ به‌ برخی‌ از این‌ مفاهیم‌ کلیدی‌ که‌ در تعریف‌ مدرنیته‌ بکار رفته‌اند، اشاره‌ کنم‌ و پیش‌ از آن، باید روشن‌ باشد که‌ مواجهه‌ ما به‌ عنوان‌ مسلمان‌ شرقی‌ با هر یک‌ از این‌ کدهای‌ مدرنیته‌ غربی، بی‌شک‌ با نحوه‌ مواجهه‌ مسیحیان‌ غربی‌ با آنها متفاوت‌ بوده‌ است، هم‌ از لحاظ‌ تاریخی‌ و هم‌ از لحاظ‌ محتوی. از لحاظ‌ تاریخی، نخستین‌ مواجهه‌ ما با مدرنیته‌ غربی، مواجهه‌ با وجه‌ خشونت‌آمیز و غیرانسانی‌ آن‌ از طریق‌ شنیدن‌ صدای‌ توپ‌های‌ ناوگان‌ جنگی‌ و سپس‌ کودتاها و جنگ‌های‌ اشغالگرانه‌ در یکی‌ دو قرن‌ گذشته‌ بوده‌ است. غربی‌ها در حالی‌ که‌ ما را قتل‌ عام‌ و غارت‌ می‌کردند از مدارا و ترقی‌ و مدرنیته‌ سخن‌ می‌گفتند و مدرن‌ شدن‌ را غربی‌ شدن‌ و سکولاریزه‌ شدن، معنا می‌کردند که‌ به‌ مفهوم‌ ترک‌ دین‌ و اخلاق‌ و زیر پا نهادن‌ استقلال‌ ملی، غرور انسانی‌ و منابع‌ اقتصادی‌ کشور بود و هرگونه‌ مقاومت‌ مردمی‌ در برابر اشغالگری‌ و کودتاهای‌ امریکایی‌ و انگلیسی‌ و صهیونیستی‌ را نوعی‌ توحش‌ و مقاومت‌ در برابر مدرنتیه‌ می‌خواندند. شکنجه، اعدام، تبعید و غارت‌ منابع‌ ملی‌ و مبارزات‌ وسیع‌ فرهنگی‌ علیه‌ اسلام، به‌ همراه‌ آثار تکنولوژی‌ جدید و فناوری‌ و مدل‌های‌ لباس، اخلاق‌ و زندگی‌ غربی، همزمان‌ بنام‌ مدرنیته‌ به‌ ملت‌ ایران‌ و سایر کشورهای‌ اسلامی‌ که‌ میان‌ قدرت‌های‌ اروپایی، تقسیم‌ شده‌ بودند، تحمیل‌ می‌شد. ما سرخپوست‌ هایی‌ بودیم‌ که‌ باید با سلاح‌ آتشین‌ کابوی‌ها، مدرن‌ و متمدن‌ می‌شدیم. اما بجای‌ متمدن‌ شدن‌ مستعمره‌ شدیم. حتی‌ متأ‌سفانه‌ مسیونرهای‌ مسیحی‌ که‌ پس‌ از کودتای‌ امریکا، وارد ایران‌ شدند، گاه‌ در جهت‌ منافع‌ سیاسی‌ قدرت‌های‌ غربی، عمل‌ می‌کردند و به‌ قول‌ متفکر افریقایی، وقتی‌ اروپایی‌ها برای‌ نخستین‌ بار به‌ افریقا آمدند، آنان‌ انجیل‌ داشتند و ما زمین، اما پس‌ از مدتی، زمین‌های‌ ما را به‌ زور گرفتند و اینک‌ ما انجیل‌ داریم‌ و آنان، زمین. این‌ در حالی‌ است‌ که‌ آشنایی‌ و حُسن‌ معاشرت‌ مسلمانان‌ و مسیحیان‌ در کشورهای‌ اسلامی‌ از همان‌ صدر اسلام‌ ، زبانزد بوده‌ است.

«مدرنیته» را شالوده شكنی باید كرد
اما از لحاظ‌ محتوایی‌ نیز نگاه‌ ما به‌ تک‌ تک‌ مفاهیمی‌ چون‌ انسان، عقل، فرد، سرمایه، آزادی، تکنولوژی، اخلاق، دنیا، آخرت، حق، تکلیف‌ و سیاست، تفاوت‌ها و البته‌ شباهتهایی، با نگاه‌ مدرن‌ غربی‌ و نیز با نگاه‌ مسیحی‌ داشته‌ و دارد. غرب‌ البته‌ یک‌ واحد یکپارچه‌ نیست‌ اما وقتی‌ ما از بیرون‌ به‌ تحولات‌ غرب‌ مسیحی‌ در پنج‌ قرن‌ اخیر می‌نگریم، گویی‌ یک‌ فرد را می‌بینیم‌ که‌ تحولات‌ شخصیتی‌ و فکری‌ قابل‌ درکی‌ را از سر گذرانده‌ و حتی‌ اگر داوری‌ ارزشی‌ در مورد آن‌ نکنیم، اما این‌ تحول، کاملاً‌ منطقی‌ و قابل‌ فهم‌ بوده‌ است. طبق‌ آنچه‌ در تاریخ‌ تمدن‌ و فرهنگ‌ اروپا خوانده‌ایم، یک‌ متعصب‌ مقلد، به‌ تدریج‌ در قرون‌ 15 و 16، در عقاید خویش‌ تردید و بازنگری‌ کرده‌ و مذهب‌ سنتی‌ کاتولیک‌ رومی‌ زیر سؤ‌ال‌ رفته‌ و نسل‌ جدید مسیحی‌ به‌ تدریج‌ از «سنت» به‌ سوی‌ «آگاهی‌ انتقادی» حرکت‌ کرده‌ و در قرن‌ 17 که‌ قرن‌ روشنفکران‌ و تحلیل‌های‌ غیردینی‌ است‌ به‌ نوعی‌ خودآگاهی‌ غیرمذهبی‌ رسیده‌ و در قرن‌ 18، قرن‌ عصیان‌ و آزادی، انتلکتوئل‌ غیرمذهبی‌ اروپا، مغز مستقلی‌ یافته‌ و انقلاب‌های‌ انسان‌ گرا و آزادیخواه‌ اجتماعی، فعال‌ شده‌اند و در قرن‌ 19 که‌ قرن‌ ایدئولوژی‌های‌ بشری‌ است، به‌ ایمان‌ جدید و عقاید واضح‌ بشری‌ رسیده‌ و در قرن‌ 20 که‌ قرن‌ انحطاط‌های‌ بزرگ‌ انسانی‌ است، تقریباً‌ ایدئولوژی‌های‌ عمده‌ غربی‌ که‌ به‌ قدرت‌ رسیدند (فاشیزم، استالینیزم‌ و لیبرالیزم‌ سرمایه‌داری) همگی‌ امتحان‌ خود را در قساوت‌ و بیعدالتی‌ و اخلاق‌ ستیزی‌ پس‌ دادند و حال‌ در پایان‌ قرن‌ 20 و آغاز قرن‌ 21، سخن‌ از پایان‌ مدرنیته‌ و پایان‌ عصر ایدئولوژی‌های‌ بشری‌ در غرب‌ به‌ میان‌ می‌آید. این‌ یک‌ سیر منطقی‌ و قابل‌ فهم‌ است. آرمانشهر مدرنیته، یک‌ شهر دمکرات، سکولار، ثروتمند و صاحب‌ تکنولوژی‌ و آزادی‌های‌ بی‌مهار اخلاقی، دست‌ کم‌ برای‌ متفکران‌ غرب‌ امروز دیگر یک‌ آرمانشهر نیست‌ و امروز شهروندان‌ شهر مدرنیته، گرچه‌ از مزایای‌ تکنولوژی‌ و زندگی‌ شهری‌ و دمکراسی، بهره‌ می‌برند اما از دود و سر و صدا و نفی‌ اخلاق و متلاشی‌ شدن‌ خانواده‌ و فاصله‌های‌ طبقاتی‌ و ترور و جنگ‌های‌ اتمی‌ و بمب‌های‌ شیمیایی‌ و میکروبی‌ و کمبود محبت‌ و نیهیلیزم‌ و احساس‌ پوچی‌ و تمدنی‌ که‌ ارمغان‌ انسانی‌ آن، سکس‌ و خشونت‌ شده‌ است، سرسام‌ گرفته‌اند. ابزار زندگی، مدرن‌ شده‌ است‌ اما اهداف زندگی‌ و ارزش‌های‌ آن‌ همچنان‌ قدیمی‌ و تکراری‌ است‌ و انسان‌ طراز نوین‌ یا آخرین‌ انسانها دوباره‌ همچون‌ انسان‌های‌ اولیه، زندگی‌ میکنند منتهی‌ با ابزاری‌ پیچیده.

تكامل ابزاری یا تكامل انسانی؟
پس‌ نخستین‌ چیزی‌ که‌ باید روشن‌ شود آن‌ است‌ که‌ تحولات‌ ناشی‌ از مدرنیته، چه‌ مقدار، تکامل‌ ابزاری‌ است‌ و چه‌ مقدار، تکامل‌ انسانی؟! مسأ‌له‌ مهم‌ برای‌ داوری‌ ارزشی‌ در باب‌ مدرنیته، همین‌ است.
آنچه‌ محصولات‌ نظری‌ و ابزاری‌ مدرنیته‌ است‌ از دیدگاه‌ اسلامی‌ نه‌ بطور مطلق، قابل‌ رد‌ و نه‌ بطور مطلق، قابل‌ قبول‌ است‌ پس‌ باید به‌ تفکیک‌ درباره‌ تک‌ تک‌ آنها اظهار نظر کرد. به‌ نظر می‌رسد که‌ تقریباً‌ عمده‌ تحولات‌ مدرنیستی‌ و مکاتب‌ جدید غرب‌ در چند قرن‌ اخیر در چهار حوزة‌ اپیستمولوژی، آنتولوژی، انسان‌شناسی‌ و تکلیف‌شناسی‌ (اخلاق‌ و حقوق) و نیز زندگی‌ شهری‌ جدید، بنحوی‌ واکنش‌ در برابر مسیحیت‌ و در عین‌ حال، آمیخته‌ با مسیحیت‌ اند. من‌ البته‌ هنوز مطمئن‌ نیستم‌ که‌ دوره‌ قرون‌ میانه‌ مسیحی‌ اروپا، آیا براستی‌ همان‌ قدر که‌ در برخی‌ متون‌ تاریخ‌ تمدن‌ غرب‌ آمده، سیاه‌ و ظلمانی‌ و توام‌ با فلاکت‌ و انحطاط‌ و خشونت‌ بوده‌ است‌ یا آنکه‌ در این‌ مورد، مقداری‌ مبالغه‌ نیز شده‌ و تاریخ‌نویسان، گاه‌ جانبدارانه‌ و به‌ قصد توجیه‌ کاستی‌های‌ بعد از رنسانس، گذشتة مسیحیت‌ را آنقدر سیاه‌ نشان‌ می‌دهند؟ اما در هر حال، ما در خصوص‌ تقابل‌ مسیحیت‌ - مدرنیته، در وضعیت‌ دوگانه‌ بسر می‌بریم. از سویی‌ خود و مسیحیت‌ را عضو یک‌ خانواده‌ می‌دانیم‌ و مسیحیان‌ را نزدیک‌ترین‌ فرهنگ‌ به‌ فرهنگ‌ اسلامی‌ و متحد و برادر خویش‌ می‌شماریم‌ و قرآن‌ کریم، نزدیک‌ترین‌ کسان‌ به‌ مسلمین‌ و قابل‌ اعتمادترین‌ مردم‌ را مسیحیان‌ دانسته‌ و از افراد با تقوی‌ و اهل‌ عبادت‌ مسیحی‌ صراحتاً‌ به‌ نیکی‌ یاد کرده‌ است‌ و ما همچنان‌ خود و مسیحیان‌ را در اردوگاه‌ واحدی‌ - علیرغم‌ اختلافات‌ فکری‌ - می‌یابیم بعنوان‌ موحدینی‌ که‌ زندگی‌ را از معنویت‌ و اخلاق، جدا نمی‌دانند با ابعاد ضد‌ دینی، ضد تقوی، اخلاق‌ ستیز و عدالت‌ گریز «مدرنیته»، نمی‌توانیم‌ کنار بیائیم‌ اما از طرفی، برخی‌ شعارهای‌ مدرنیته‌ چون‌ عقلگرایی، علم‌ گرایی، انسان‌گرایی‌ یعنی‌ اصل‌ توجه‌ به‌ عقل‌ و حقوق‌ بشر را شعارهایی‌ کاملاً‌ نزدیک‌ به‌ فرهنگ‌ اسلام‌ و بلکه‌ جزء آموزه‌های‌ اصلی‌ اسلام‌ می‌دانیم. بنابراین‌ باید گفت‌ که‌ ما به‌ «مدرنیته»، پاسخ‌ «آری‌ و نه» می‌دهیم. «مدرنیته» به‌ مفهوم‌ تکریم‌ انسان‌ و تقدیس‌ حقوق، اختیار و آزادی‌ او، احترام‌ به‌ نیروی‌ عقل‌ و تجربه‌ و علم‌ و بهره‌گیری‌ عادلانه‌ از عقل‌ ابزاری‌ و تکنولوژی‌ در جهت‌ تسهیل‌ زندگی‌ و تامین‌ حقوق‌ بشر، تقسیم‌ کار و تخصصی‌ شدن‌ روش‌ها و نهادهای‌ اجتماعی‌ در جهت‌ حل‌ مشکلات‌ زندگی‌ و پیشرفت‌ مدنی‌ و اقتصادی‌ را در تعارض‌ با اسلام‌ نمی‌بینیم‌ و معتقدیم‌ که‌ در چارچوب‌ عقاید، اخلاق‌ و احکام‌ اسلام، می‌توان‌ به‌ سازماندهی‌ مدرن‌ زندگی، دست‌ یافت‌ و این‌ امور، تعارضی‌ با جوهر دین‌ ندارند، در عین‌ حال‌ ما بمثابه‌ «مسلمان»، با «مدرنیته» به‌ مفهوم‌ سکولاریزم، ترک‌ ولایت‌ خدا، اصالت‌ دادن‌ به‌ لذت‌ و سود دنیوی، سرمایه‌داری‌ لجام‌ گسیخته‌ و عدالت‌ ستیز و ارزش‌زدائی‌ دمکراسی‌ لیبرال، نفی‌ توحید و آخرت، نفی‌ معیارهای‌ اخلاقی، سقط‌ جنین‌ و همجنس‌بازی‌ و انهدام‌ خانواده، قراردادی‌ کردن‌ همه‌ چیز، انسان‌ پرستی، اسراف‌ و تبذیر و کفر، مطلقاً‌ امکان‌ تفاهم‌ و آشتی‌ نداشته‌ و نخواهیم‌ داشت.
اینکه‌ آیا چنین‌ تفکیک‌ نظری‌ میان‌ وجوه‌ مدرنیته‌ و یا گزینش‌ عملی‌ میان‌ فرآورده‌های‌ مدرنیته‌ غربی‌ در صحنه‌ واقعیت‌ تاریخی‌ و اجتماعی‌ امروز، غیر ممکن‌ یا ممکن‌ و مشکل‌ بنظر برسد و کسانی، میان‌ «عقلگرایی» با «سکولاریزم» و «ماتریالیزم»، ارتباط‌ غیرقابل‌ گسست‌ ببینند و یا «کرامت‌ و حقوق‌ انسان» را از «اومانیزم‌ الحادی» و «فردگرایی‌ لیبرال»، جدایی‌ناپذیر بپندارند مسأ‌له‌ دیگری‌ است‌ که‌ مستقلاً‌ باید بدان‌ پرداخت‌ اما من‌ شخصاً‌ چنین‌ ملازمه‌ای‌ نمی‌بینم‌ و این‌ تفکیک، نه‌ تنها در مقام‌ بحث‌ تئوریک، امکان‌ دارد بلکه‌ در صحنه‌ عمل‌ تاریخی‌ نیز اتفاق‌ افتاده‌ است.



ادامه مطلب
نوشته شده در چهارشنبه 21 اسفند 1392ساعت 05:19 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

مدرنیته»، محلّی یا جهانی؟
نخستین‌ سوالی‌ که‌ اینک‌ بدان‌ می‌پردازم‌ آن‌ است‌ که‌ آیا «مدرن»، در قیاس‌ با سنت‌های‌ اروپایی‌ و مسیحی، مدرن‌ است‌ یا کلیشه‌ای‌ عام‌ و بشری‌ است‌ که‌ نسبت‌ به‌ همه‌ فرهنگ‌ها و ادیان‌ - و در اینجا به‌ ویژه، «اسلام» - مضمون‌ غربی‌ مدرنیته، لزوماً‌ مدرن‌ و مترقی‌ و تازه‌ است؟!
بی‌شک‌ علیرغم‌ همه‌ ابهامات‌ و تشتت‌ در تعریف‌ مدرنیته، می‌توان‌ به‌ برخی‌ از مهم‌ترین‌ شاخص‌های‌ آن‌ در آثار کلاسیک‌ مدرنیته‌ اشاره‌ کرد که‌ در ذیل‌ عناوینی‌ چون‌ رنسانس، انقلاب‌ صنعتی، اومانیزم، رفورمیزم‌ مذهبی‌ و پروتستانتیزم، لیبرالیزم، روشنگری‌ و نقد سنت‌های‌ محافظه‌کار کلیسایی‌ ذکر شده‌اند. من‌ این‌ شاخص‌ها را علی‌الاصول‌ در دو دسته‌ معرفتی‌ و عملی‌ دسته‌بندی‌ کرده‌ام. مفاهیمی‌ چون‌ عقلگرایی، علم‌گرایی‌ و استقرأ و تجربه، شکاکیت‌ در الهیات‌ مسیحی، عقل‌ ابزاری، تکنولوژی‌ و ماشینیزم، شهرنشینی‌ و تقسیم‌ کار و تفکیک‌ نهادها و بوروکراسی، فردگرایی، اومانیزم، آزادی، سکولاریزم، دمکراسی‌ لیبرال، سرمایه‌داری‌ و بازار آزاد، مصرف‌ گرایی، ترقی‌ و توسعه‌ مادی، تقریباً‌ همه‌ این‌ مفاهیم‌ در اروپا برای‌ نخستین‌ بار در تعارض‌ صریح‌ فرهنگ‌ مسیحی‌ و ساختار معیشتی‌ و اقتصادی‌ قرن‌های‌ پیشین‌ اروپا وارد عرصه‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ غرب‌ شده‌ و آن‌ را متحول‌ کرده‌اند. همه‌ این‌ مؤ‌لفه‌ها را شاید بتوان‌ در دو نقطه‌ کانونی، متمرکز کرد که‌ یکی‌ تعریف‌ عقل‌ (توانایی‌ و حدود معرفت‌ انسانی) و دیگری‌ تعریف‌ انسان‌ (حقوق‌ و کرامت‌ انسان) است و نظریه‌ پردازان‌ برجسته‌ غرب‌ که‌ بدون‌ آنکه‌ خود در قرن‌های‌ قبل‌ بدانند، ما امروز آنان‌ را تئوریسین‌های‌ مدرنیته‌ می‌خوانیم، مدعی‌ کشف‌ دوباره‌ قدرت‌ عقل‌ انسان‌ و نیز حقوق‌ او بوده‌اند.

اپیستمولوژی‌ «مدرنیته»
در باب‌ شناخت، دو جریان‌ بیکنی‌ و دکارتی‌ را بدیلهای‌ اپیستمولوژی‌ قرون‌ وسطی‌ دانسته‌اند که‌ عاقبت‌ بنحوی‌ در پروژة‌ کانت، به‌ یکدیگر رسیدند و لذا «کانت» را «فیلسوف‌ مدرنیته» خوانده‌اند. اسلام، سه‌ سطح‌ از «شناخت» یعنی‌ معرفت‌ حسی، معرفت‌ عقلی، معرفت‌ شهودی‌ را به‌ رسمیت‌ می‌شناسد و معرفت‌ وحیانی‌ را با مضامینی‌ از سنخ‌ هر سه‌ حوزه‌ معرفت‌ (حسی، عقلی، شهودی) و حوزه‌های‌ فراتر از آن، منبع‌ مستقل‌ معرفت‌ می‌داند. بخشی‌ از حقائق‌ عالم، از نوع محسوسات، معقولات، مشاهدات‌ و... کمابیش‌ در دسترس‌ افراد بشر است‌ که‌ در صورت‌ تعلیم‌ و تربیت، این‌ ادراکات، افزایش‌ می‌یابند، همچنین‌ انضمام‌ این‌ ادراکات‌ به‌ یکدیگر، ادراکات‌ مرکب‌ و پیچیده‌تری‌ پدید می‌آورد و در هر حال، افزایش‌ هیچیک‌ از علوم‌ تجربی، عقلی‌ و تجربیات‌ باطنی، اگر با متد صحیح، صورت‌ گیرد تعارضی‌ با وحی‌ ندارد و در عین‌ حال، برخی‌ گزاره‌های‌ معرفتی‌ و ضرورتهای‌ عملی‌ متعالی‌تر وجود دارند که‌ جز از طریق‌ «وحی»، قابل‌ کسب‌ نیستند. ادراک‌ حسی، ابتدائی‌ترین‌ نوع‌ درک‌ بوده‌ و در حوزة‌ خود، معتبر است‌ و فقدان‌ هر حس‌ به‌ فقدان‌ بخشی‌ از آگاهی‌ها می‌انجامد زیرا محسوسات‌ را بدون‌ وساطت‌ حس، عقل‌ به‌ تنهائی‌ نمی‌تواند درک‌ کند. اما بدون‌ عقل‌ نیز، ادراک‌ حسی، بی‌ فایده‌ و بی‌سرانجام‌ خواهد بود. نه‌ از خطای‌ حواس، بی‌اعتباری‌ درک‌ حسی‌ را می‌توان‌ نتیجه‌ گرفت‌ و نه‌ بدون‌ کمک‌ عقل، اعتبار ادراک‌ حسی، قابل‌ اثبات‌ خواهد بود. بنابراین‌ باید نه‌ چون‌ آمپریستها و به‌ ویژه‌ پوزتیویستها، شناخت‌ حسی‌ را مطلق‌ کرد و نه‌ چون‌ دکارت، منکر اعتبار شناخت‌ حسی‌ شد. شناخت‌ حسی، معتبر است‌ اما اگر منکر شناخت‌ حضوری‌ و بدیهیات‌ شدیم، هیچ‌ تجربه‌ و احساسی، منشأ علم‌ نمی‌شود و کل‌ علوم‌ تجربی، غیرقابل‌ توجیه‌ شده‌ و منطقاً‌ فرومی‌پاشند و هیچ‌ قانون‌ علمی‌ نخواهیم‌ داشت‌ بعلاوه‌ خطاپذیری‌ حس، امر تجربه‌ شده‌ای‌ است‌ و علوم‌ غیرتجربی‌ هم‌ اعتبار خود را از شناخت‌ حسی‌ نمی‌گیرند. تجربه‌ و استقرأ در حوزه‌ محسوسات، مفیدند اما مستغنی‌ از عقل‌ نیستند، خطاپذیرند، محدود به‌ زمان‌ و مکان‌ خاص‌اند، جزیی‌اند، ظاهربین‌اند، متاثر از شرایط‌ بدنی‌ و نفسانی‌ انسانند و در عین‌ حال، با رعایت‌ همة‌ شرائط‌ و در حوزة‌ خود و حدود خود، محترمند. ادراک‌ عقلی، منشأ اساسیترین‌ معرفتهای‌ بشری‌ است. بدون‌ عقل، دین‌ نیز نه‌ قابل‌ اثبات‌ و نه‌ قابل‌ درک‌ است. عقل، یک‌ ارزش‌ بنیادین‌ است‌ و حتی‌ امور تعبدی‌ اسلام، مبنای‌ عقلی‌ دارند. ما به‌ صدق‌ گزاره‌های‌ اسلامی‌ معتقدیم‌ و «حقانیت» را در گزاره‌های‌ خبری، مترادف‌ با «صدق» می‌دانیم‌ و «صدق» را علاوه‌ بر «صدق‌ اخلاقی» به‌ مفهوم‌ «صدق‌ منطقی‌ و فلسفی» می‌دانیم‌ که‌ البته‌ اعم‌ از «صدق‌ تجربی» است‌ و به‌ مفهوم‌ صرفاً‌ «انسجام‌ درونی‌ گزاره‌ها» برای‌ توجیه‌ باور نیز نیست‌ تا یک‌ «افسانة‌ منسجم» را نیز صادق‌ بدانیم.

«عقل»، لازم یا كافی؟
متفکران‌ مسلمان، عقلگرایند گرچه‌ دکارتی‌ نیستند و عقل‌ را کافی‌ و خودکفا نمی‌دانند. به‌ عبارت‌ دیگر اولاً‌ شناخت‌ حسی‌ را انکار نمی‌کنند و ثانیاً‌ اعتبار «گزاره‌های‌ عقلیِ‌ محتاج‌ به‌ استدلال» را بر اعتبار «گزاره‌های‌ عقلی‌ بی‌نیاز از استدلال» (چون‌ امتناع تناقض‌ یا رفع‌ تناقض، امتناع‌ انفکاک‌ معلول‌ از علت‌ تامه، اصل‌ هوهویة، حمل‌ اولی‌ و... اولیات‌ و وجدانیات) مبتنی‌ می‌کنند و اعتبار «گزاره‌های‌ بدیهی‌ عقلی» را که‌ - یقینی‌اند - ذاتی‌ و یا ناشی‌ از شناخت‌ شهودی‌ می‌دانند که‌ خطاناپذیر است‌ زیرا واسطه‌ای‌ در کار نیست‌ مگر آن‌ که‌ خطا در تفسیر آن‌ صورت‌ گیرد. به‌ عبارت‌ دیگر، قضایای‌ وجدانی‌ (من‌ هستم، می‌ترسم، شک‌ دارم) خطاناپذیرند چون‌ گزاره‌ و واقعیت، هر دو نزد ما حاضرند. در خطاناپذیری‌ «قضایای‌ منطقی» که‌ حاکی‌ و محکی، هر دو در ذهن‌اند (مفهوم‌ انسان، کلی‌ است.) و یا قضایای‌ تحلیلی‌ که‌ مفهوم‌ موضوع‌ و محمول، در آنها یکی‌ است، نیز بحثی‌ نیست. بدیهیات‌ ثانویه‌ نیز از بدیهیات‌ اولیه، استخراج‌ می‌شوند. پس‌ صدق‌ گزاره‌ها، یا با شهود و بداهت‌ و یا با استدلال‌ منطقی‌ مبتنی‌ بر آنها، احراز می‌شود و بسیاری‌ از معارف‌ اصلی‌ بشری‌ (اعم‌ از دینی‌ و غیر دینی) با همین‌ روش، قابل‌ درک‌ است.
گزاره‌های‌ اسلامی‌ با چنین‌ ادراک‌ عقلی، نباید تعارضی‌ داشته‌ باشند و معتقدیم‌ که‌ نه‌ تنها چنین‌ تعارضی‌ ندارند بلکه‌ مستقیم‌ یا غیر مستقیم، به‌ عقل، مستظهرند و «اعتبار شرعی‌ و دینی» به‌ چنین‌ ادراکات‌ عقلی‌ داده‌ و از عقل، حمایت‌ کرده‌ و آن‌ را جزء منابع دین‌ دانسته‌اند.

میوة ممنوعه
بنابراین‌ از منظر اسلام، میوة‌ ممنوعه‌ در بهشت، عقل‌ و علم‌ نبوده‌اند بلکه‌ عقل، پایة‌ اسلام‌ است‌ و خود نیز در سایه‌ اسلام‌ رشد کرده‌ است. علوم‌ تجربی‌ و استقرأ نیز حتی‌ اگر برای‌ کسب‌ قدرت‌ و فایده‌ (مفاهیم‌ بیکنی) به‌ کار روند مشروط‌ به‌ آن‌ که‌ به‌ «حقیقت»، «عدالت» و «اخلاق»، پشت‌ نکنند، نه‌ تنها حرام‌ و تابو نیستند بلکه‌ مورد تشویق‌ اسلام‌ بوده‌اند. این‌ است‌ که‌ تعارض‌ "علم‌ و دین" یا "عقل‌ و دین" در جهان‌ اسلام، بعنوان‌ مسائل‌ عمده‌ای‌ مطرح‌ نشدند و تنها پس‌ از ترجمه‌ از الاهیات‌ غرب، مورد بحث‌ متفکرین‌ مسلمان‌ در قرون‌ اخیر قرار گرفته‌اند و به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ که‌ هم‌ علوم‌ تجربی‌ و فناوری‌ و هم‌ علوم‌ عقلی‌ و فلسفی‌ در سایه‌ اسلام، رشد کرده‌ و بالیدند. در اسلام، حتی‌ اعتبار ادله‌ نقلی‌ و مرجعیت‌ دینی‌ نیز با عقل، اثبات‌ و یا تأیید می‌شوند و شرط‌ «عدم‌ مخالفت‌ با عقل»، جزء شروط‌ اعتبار گزاره‌های‌ دینی‌ ماست‌ و معتقدیم‌ گزاره‌ای‌ مخالف‌ با عقل‌ در سراسر قرآن‌ کریم‌ و سنت‌ قطعی‌ پیامبر (ص) وجود ندارد. ما در سراسر معارف‌ اسلامی، داوری‌ عقل‌ را لازم‌ می‌دانیم‌ و البته‌ آن‌ را کافی‌ نمی‌دانیم‌ و محدودیتهای‌ عقل‌ را نیز در نظر داریم‌ و این‌ بدان‌ معنی‌ است‌ که‌ «وحی»، مضامین‌ فراتر از «عقل» را دراختیار می‌نهد زیرا عقل، محدودیت‌ هایی‌ دارد و خطاپذیر نیز هست‌ اما هیچ‌ یک‌ از مفاهیم‌ وحی‌ اسلامی‌ با عقل، درنمی‌افتد و ناسازگار نیست. اگر «عقل»، پیامبر باطنی‌ و «پیامبران»، عقل‌ ظاهری‌اند و اگر وحی‌ و عقل، راههائی‌ برای‌ درک‌ مراتب‌ گوناگون‌ «حقیقت»اند پس‌ نمی‌تواند میان‌ آنها تعارضی‌ باشد و اگر تعارضی‌ دیده‌ شود، بدوی‌ و ظاهری‌ است. خدای‌ اسلام، در تاریکی‌ مجهولات‌ علمی‌ و معضلات‌ عقلی، اثبات‌ نشده‌ تا با پیشرفت‌ علوم‌ یا عقل‌ ورزی‌ بشر، عقب‌ نشینی‌ کرده‌ و کوچک‌ و محو شود بلکه‌ پیشرفت‌ عقول‌ و علوم، همواره‌ مویدات‌ بیشتری‌ بر عقائد اسلامی‌ می‌افزاید و هیچ‌ تجربه‌ عملی‌ و آزمایش‌ طبیعی، نقض‌ هیچ‌ یک‌ از مدعیات‌ اسلامی‌ را اثبات‌ نکرده‌ است.

زبان دین، قلمروی دین
ما در اسلام، نه‌ به‌ «سمبلیک‌ دانستن‌ زبان‌ دین» و نه‌ به‌ «تفکیک‌ قلمروی‌ ایمان‌ و تجربه‌ دینی‌ از قلمروی‌ عقل»، محتاج‌ نشدیم‌ زیرا اسلام‌ نه‌ براساس‌ طبیعیات‌ ارسطو، الاهیات‌ خود را بنا کرده‌ بود، نه‌ با هیئت‌ بطلمیوسی، گره‌ خورده‌ بود و نه‌ زمین‌ را مرکز جهان‌ می‌دانست‌ و نه‌ کشف‌ قوانین‌ طبیعت‌ را به‌ منزلة‌ نفی‌ خالقیت‌ یا قدرت‌ خدا می‌دانست‌ و بنابراین‌ هیچ‌ یک‌ از کشفیات‌ گالیله، کپرنیک، براهه‌ و کپلر و نیوتن، نه‌ تنها منافاتی‌ با الاهیات‌ اسلامی‌ ندارد بلکه‌ بخشی‌ از این‌ کشفیات، از ابتدا جزء مد‌عیات‌ اسلام‌ بود و یا توسط‌ متفکران‌ مسلمان، اعلام‌ شده‌ بود و در جهان‌ اسلامی، کسی‌ از آن، بوی‌ زندقه‌ و کفر، استشمام‌ نکرده‌ بود. ادعای‌ نظام‌ عمومی‌ مکانیک‌ و عقلانی‌ دیدن‌ جهان‌ فیزیک، هیچ‌ یک، جهان‌ بینی‌ اسلامی‌ را نلرزانده‌ بود تا «کفر»، تلقی‌ شوند. مفاهیم‌ اسلامی‌ در باب‌ خدا و ماورأ الطبیعه، قابل‌ تبیین‌ عقلی‌ بود و نیازی‌ به‌ خشونت‌ و تفتیش‌ عقائد نداشت. اسلام، تصویری‌ انسانی‌ از خدا ارائه‌ نداده‌ بود تا خدای‌ او، به‌ قول‌ کُنت، خدای‌ دورة‌ کودکی‌ بشر باشد و پس‌ از بلوغ‌ عملی‌ و عقلی‌ بشر، متروکه‌ شود. خدای‌ اسلام‌ در گوشه‌ای‌ از عالم، پنهان‌ نشده‌ است‌ بلکه‌ خدای‌ همه‌ عالم‌ است‌ و با همه‌ اشیأ، نسبت‌ مساوی‌ دارد و همه‌ اشیأ بدون‌ استثنأ، مظهر قدرت‌ و علم‌ و حکمت‌ و مشیت‌ او و آینه‌ جمال‌ و کمال‌ و جلال‌ اویند و در این‌ خصوص، فرقی‌ میان‌ پدیده‌هائی‌ که‌ علتشان‌ برای‌ ما آشکار یا پنهان‌ است، وجود ندارد بلکه‌ جهان‌ با همه‌ علل‌ و اسباب‌ طبیعی‌ و فوق‌ طبیعی‌اش‌ وابسته‌ به‌ اوست‌ و او بر زمان‌ و مکان، مقدم‌ است‌ و همه‌ چیز، فیض‌ اوست. خدا در ردیف‌ علل‌ طبیعی‌ نیست‌ تا اگر علل‌ طبیعی‌ پدیده‌ای‌ کشف‌ شد، خدا انکار شود بلکه‌ جهان‌ و همه‌ علتها و معلولها و مکشوفات‌ بشر و خود بشر یکسره، کار خداوند است. خداوند، علت‌ نخستین‌ به‌ معنای‌ طبیعی‌ نیست‌ تا استثنائی‌ بر «قاعده‌ علیت» بوده‌ و یا خود، علت‌ خود باشد و یا فرض‌ «علت‌ نخستین»، مستلزم‌ تناقض‌ گردد بلکه‌ او اساساً‌ معلول‌ نیست‌ تا محتاج‌ علت‌ باشد.

انقلاب كپرنیكی «كانت»؟!
معرفت‌شناسی‌ کانت‌ نیز که‌ از شاخصهای‌ برجسته‌ مدرنیته‌ دانسته‌ شده‌ و مقولات‌ دوازده‌گانه‌ کانتی‌ را بر همه‌ چیز حاکم‌ ساخت، عملاً‌ مشکلی‌ از معرفت‌ و آگاهی‌ را حل‌ نکرد بلکه‌ راه‌ شناخت‌ را در واقع، مسدود ساخت.
کانت‌ دانست‌ که‌ صرفاً‌ با معقولات‌ اولیه‌ (برگرفته‌ از محسوسات)، «علم» پدید نمی‌آید ولی‌ معقولات‌ ثانیه‌ (اعم‌ از مفاهیم‌ منطقی‌ و فلسفی) را کاملاً‌ ذهنی‌ و جزء ساختمان‌ ذاتی‌ ذهن‌ دانست‌ و خطای‌ او همینجاست. زیرا نه‌ ذهن، پیش‌ساخته‌ای‌ دارد و نه‌ همه‌ معقولات‌ موجود در ذهن، صددرصد ساختة‌ ذهن‌ و به‌ کلی، منقطع‌ از خارجند. او زمان‌ و مکان‌ را نمی‌تواند تعریف‌ کند و در عین‌ حال‌ «علم» را واقع‌ در ظرف‌ زمان‌ می‌داند حال‌ آن‌ که‌ علم، گرچه‌ در زمان‌ خاصی‌ پدید آید و مبادی‌ و مقدماتش، امور زمانی‌ باشد ولی‌ خود علم، گرفتار زمان‌ نیست‌ و بعبارت‌ دیگر، زمان، ظرف‌ علم‌ است‌ نه‌ قید علم. بعلاوه‌ که‌ زمان‌ نیز حالت‌ جسم‌ است‌ نه‌ مفهوم‌ صرفاً‌ ذهنی. بعلاوه، مقولات‌ ذهنی‌ کانت، چگونه‌ صددرصد ذهنی‌ و ساخته‌ ذهن‌اند و در عین‌ حال، بر اشیأ خارجی، منطبق‌ می‌شوند؟ و این‌ ارتباط‌ و انطباق‌ چگونه‌ میان‌ امور ذهنی‌ محض‌ که‌ به‌ نظر او منشأ خارجی‌ ندارند با واقعیات‌ خارجی‌ پیدا می‌شود؟! و در این‌ صورت‌ چه‌ ارتباطی‌ میان‌ عالم‌ و معلوم‌ خواهد بود؟!همچنین‌ اگر کانت‌ معتقد است‌ که‌ ماده‌ «علم»، در خارج‌ از ذهن، وجود دارد و سپس‌ با مفاهیم‌ ذهنی، ترکیب‌ می‌شوند پس‌ لااقل‌ در این‌ مورد، پذیرفته‌ است‌ که‌ علیت‌ (تاثیرو منشائیت‌ «ماده‌ خارجی» برای‌ «مفهوم‌ ذهنی»)، صرفاً‌ یک‌ امر ذهنی‌ نیست‌ بلکه‌ منشأ عینی دارد و این‌ نقضی‌ بر مقولات‌ فاهمة‌ اوست. بعلاوه‌ که‌ اگر علیت‌ را صرفاً‌ صورت‌ ذهنی‌ بداند، نمی‌تواند وجود جهان‌ را اثبات‌ کند و به‌ شکاکیت‌ افراطی‌ و سوفیزم‌ خطرناکی‌ در می‌غلطد زیرا بدون‌ پذیرش‌ «علیت»، اثبات‌ واقعیت‌ جهان‌ چگونه‌ صورت‌ می‌گیرد؟! مگر تصویر ذهنی‌ ما از جهان، معلول‌ وجود خود جهان‌ نیست؟ و بدون‌ جهان، تصویر ذهنی‌ جهان‌ چگونه‌ ممکن‌ است؟! پس‌ آیا این‌ علیت‌ را نیز می‌توان‌ صرفاً‌ تصویری‌ ذهنی‌ دانست؟ در این‌ صورت، چگونه‌ جهان‌ واقعی، اثبات‌ می‌شود؟! کانت، علم‌ را در غرب‌ برای‌ همیشه‌ از واقعیت، جدا کرد و ادراکات‌ انسانی‌ را صرفاً‌ ذهنیات‌ او خواند و این، شکل‌ جدیدی‌ از سوفیزم‌ بود که‌ باز تولید شد.
اگر ما اپیستمولوژی‌ کانت‌ را مورد انتقاد قرار دهیم‌ بنابراین‌ در واقع، بسیاری‌ تحولات‌ بعدی‌ در حوزه‌ فلسفه، کلام، اخلاق، عرفان، سیاست‌ و حقوق‌ را نیز مورد نقد قرار داده‌ایم. گرچه‌ عقلگرائی‌ دکارتی‌ و تجربه‌گرائی‌ بیکن‌ و هیوم‌ و لاک‌ و سپس‌ تلفیقی‌ از این دو بدست‌ کانت، راههای‌ مختلف‌ با نتایج‌ متضادی‌ بودند اما همگی‌ در نفی‌ الاهیات‌ مسیحی‌ و ارزشهای‌ کلیسا، مشترک‌ بودند و آنچه‌ بعدها به‌ تدریج، جایگزین‌ شد، نه‌ عقلگرائی‌ بلکه‌ نوعی‌ «تجربه‌گرایی‌ توام‌ با متن‌ شکاکیت» بود که‌ امروز بخش‌ اعظم‌ جهانِ‌ اصطلاحاً‌ مدرن‌ غربی‌ را تحت‌ سیطره‌ خود گرفته‌ است.

اصلاحات‌ مذهبی و اصلاح مذهب
بُعد دیگر مدرنیته، رفورمیزم‌ مذهبی‌ و جنبش‌ ضد کلیسای‌ کاتولیک‌ رومی‌ دانسته‌ شده‌ است. اختلافات‌ اصلی‌ بر سر اعتراض‌ به‌ تشریفات‌ دعا، سلسله‌ مراتب‌ کلیسا، اتوریتة‌ پاپ، اعترافات‌ و خرید و فروش‌ گناهان‌ و بهشت‌ و جهنم، تجرد کشیش‌ها، چگونگی‌ تفسیر آئین‌ عشأ ربانی، فساد مالی‌ و اخلاقی‌ درون‌ کلیسا، غسل‌ تعمید کودکان‌ ترجمه‌ انجیل‌ و حق‌ قرائت‌ فردی‌ آن‌ و «خودکشیشی»، خشونت‌های‌ مذهبی، تثلیث، گناه‌ نخستین، شمائل‌ مذهبی، میوه‌ ممنوعه، و... بوده‌ است‌ که‌ به‌ انشعابات‌ گوناگون‌ مسیحی‌ منجر شد. ما این‌ بُعد از مدرنیته‌ را چگونه‌ می‌بینیم؟!اسلام‌ در این‌ خصوص، بدون‌ ترک‌ آخرت‌ و زهد و تقوی‌ و اخلاق‌ و بدون‌ تشویق‌ به‌ دنیاپرستی، دعوت‌ به‌ اصلاح‌ امور دنیا می‌کند. اولاً‌ در اسلام، طبقه‌ اجتماعی‌ و کاست‌هایی‌ به‌ نام‌ «روحانی» یا «کشیش» نداریم‌ و مسجد بر خلاف‌ کلیسا، یک‌ نهاد به‌ مفهوم‌ جامعه‌ شناسی‌ آن‌ نیست‌ و در آن، تشریفات‌ و سلسله‌ مراتب‌ واتوریته‌های‌ اسرارآمیز،وجود ندارد. تنها اتوریته‌ و مرجعیت‌ معتبر، اتوریتة‌ «علم» و «تقوی» است‌ و علما دین، نه‌ طبقة‌ خاصی‌اند و نه‌ درگیر تشریفات‌ ویژه‌ای. هرکس‌ می‌تواند بدون‌ هیچ‌ تشریفات‌ به‌ مدارس‌ دینی‌ رفته‌ و عالی‌ترین‌ مراتب‌ علمی‌ و اخلاقی‌ را طی‌ کند. گرچه‌ در جامعه‌ ، گاه‌ تشریفات‌ مذهبی‌ و القاب‌ اجتماعی‌ در این‌ باب، پدیدمی‌آیدامامتن‌اسلام، هیچ‌ قیدوبندی‌ دراین‌خصوص‌ ندارد،نه‌شرطلباس،نه‌شرط طبقه،نه‌شرط‌ ملیت‌ و جنسیت.


ادامه مطلب
نوشته شده در چهارشنبه 21 اسفند 1392ساعت 05:10 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

آنچه در دست دارید، متن دو جلسه سخنرانی در سمینار «مدرنیته» در دانشگاه تورنتوی كانادا است كه در آبان ماه سال 1381 برگزار شد.در این نشست، جمعی از صاحبنظران از كانادا، آمریكا، انگلیس، آلمان و... مشاركت داشتند. سخنران محترم در خصوص نسبت «اسلام و مدرنیته»، شباهتها و تفاوتها، دیدگاه خود را بیان داشت در حاشیه سمینار، نشست فرعی دیگری نیز جهت شنیدن نظریات سخنران در بررسی تطبیقی و مقایسه‌ای بین اسلام و پروتستانتیزم (و به ویژه، مذهب «منونایت») برگزار شد كه متأسفانه نوارهای این نشست‌ها بدست ما نرسید.. این سخنرانی قبلآ در فصلنامة «كتاب نقد»منتشر شده اس


آقایان، خانم‌ها، بسیار خوشوقتم‌ که‌ فرصت‌ گفتگوی‌ علمی‌ با برخی‌ اساتید برجسته‌ کانادا و آمریکا اینجا در دانشگاه‌ تورنتو فراهم‌ آمده‌ است. از همه‌ حضار محترم، از پروفسور جیمز رایمر، دکتر دیوید شنگ، خانم‌ سوزان‌ کنل‌هاریسون، خانم‌ دکتر لیدیا نیوفلدهاردر، جان‌ هوور وسایر اساتید محترم‌ و دانشجویان‌ عزیز، پیشاپیش‌ تشکر می‌کنم. هر چه‌ پنجرة‌ فرهنگها و ادیان‌ بر روی‌ یکدیگر گشوده‌تر باشد بیشتر معلوم‌ می‌شود که‌ گمشدة‌ حقیقی‌ همه‌ بشریت، یکی‌ است‌ و اگر این‌ گفتگوها در سطح‌ جهانی، فعال‌تر می‌بود امروز شاید بشریت‌ مجبور نبود که‌ بیش‌ از زبان، از دستها و سلاحهایش‌ استفاده‌ کند. امیدوارم‌ که‌ گفتگوهای‌ آکادمیک‌ میان‌ جهان‌ اسلام‌ و مسیحیت‌ ادامه‌ یابد و نقاط‌ اشتراک‌ و نیز نقاط‌ تفاوت، واضح‌ و مستدل‌ شود، نقاط‌ مشترک، ما را به‌ یکدیگر نزدیکتر می‌کند و نقاط‌ اختلاف‌ نظر هم‌ چیزی‌ از دوستی‌ ما کم‌ نخواهد کرد بلکه‌ راه‌ تفکر و دغدغة‌ جستجو را بیشتر باز خواهد کرد. در این‌ دو جلسه‌ خواهم‌ کوشید چهار نکته‌ را به‌ بحث‌ بگذارم. یکی‌ ابهام‌ در مفهوم‌ مدرنیزم‌ است. زیرا مشکل‌ نخست، تعریف‌ مدرنیزم‌ است. نکته‌ دیگر، وضعیت‌ دوگانة‌ ما در برابر مدرنیته‌ است‌ که‌ پاسخ‌ «آری‌ و نه» به‌ آن‌ می‌دهیم‌ نه‌ پاسخ‌ «آری‌ یا نه».در دو عنوان‌ دیگر بحث، به‌ اپیستمولوژی‌ مدرنیته‌ و نسبت‌ انسان‌ و خدا در مدرنیته‌ خواهم‌ پرداخت‌ و امیدوارم‌ در فرصت‌ پاسخ‌ به‌ سوالات‌اساتید و دانشجویان‌ عزیز، اگر ابهامی‌ در عرائض‌ من‌ بدلیل‌ کمبود فرصت، باقی‌ ماند برطرف‌ شود و در هر حال‌ آماده‌ هستم‌ تا نکات‌ تازه‌ای‌ از شما دوستان‌ بیاموزم. من‌ بحث‌ را با پرسشی‌ تاریخی‌ از ابهام‌ مفهوم‌ مدرنیزم‌ آغاز می‌کنم؛

گزارش‌ تاریخی؛ ابهام‌ در مدرنیزم‌ و پست‌ مدرنیزم‌
مدرنیته‌ را از جهت‌ ابهام‌ و کشداربودن‌ به‌ آکاردئونی‌ تشبیه‌ کرده‌اند که‌ بلند و کوتاه‌ می‌شود و با آن‌ موزیک‌های‌ متنوع‌ می‌توان‌ نواخت. این‌ کلمه‌ برچسبی‌ است‌ که‌ بر امور متعدد و گاه‌ متناقض‌ زده‌ می‌شود. و اگر در غرب‌ مسیحی، ابهامی‌ را رفع‌ می‌کند، در شرق‌ اسلامی، ابهاماتی‌ می‌آفریند.
براستی‌ امر مدرن‌ از غیرمدرن، با چه‌ چیز، تفکیک‌ می‌شود؟! آیا با زمان‌ خاص‌ و دقیق‌ تاریخی؟! آیا با فیلسوف، متکلم‌ یا هنرمند خاصی؟! آیا با سرزمین‌ ویژه‌ای؟! مدرنیته‌ آیا در قرن‌ 14 و 15 با رنسانس‌ و بازتولید اومانیزم‌ باستانی‌ در ایتالیا آغاز شده‌ و یک‌ پدیده‌ در عرصه‌ ادبیات، هنر، مجسمه‌سازی‌ و نقاشی‌ است؟! آیا در قرن‌ 16 و با رفرماسیون‌ مذهبی‌ و پروتستانیزم‌ و جنبش‌ نفی‌ کلیسای‌ کاتولیک‌ روم‌ در آلمان‌ و انگلیس، در گرفته‌ است؟! آیا در قرن‌ 17 و اوایل‌ قرن‌ 18 با نظریات‌ دکارت، کانت، هابز، لاک، گالیله‌ و نیوتن، هویت‌ یافته؟! یا اواخر قرن‌ 18 و قرن‌ 19 با انقلاب‌ صنعتی‌ و پیدایش‌ کارخانه‌ها و صنایع‌ جدید و شهرنشینی‌ و... در اروپا پدید آمده‌ است؟! و یا با نظریه‌های‌ سیاسی‌ جمهوری‌ خواهانه‌ فرانسه‌ و آمریکا؟! آیا رئالیسم‌ گوستاوکوربه، سمبل‌ نقاشی‌ مدرنیستی‌ است‌ یا امپرسیونیسم‌ کلودمونه‌ یا اکسپرسیونیزم‌ تجریدی‌ پولاک؟! آیا ادبیات‌ مدرنیستی، نوع‌ روایت‌ ویرجینیاولف‌ و جیمزجویس‌ است‌ یا ارنست‌ همینگوی؟! آیا موسیقی‌ مدرن، صداهای‌ غیرهموزن‌ آرنولد شوئنبرگ‌ است‌ یا آثار استراوینسکی؟! آیا معماری‌ مدرن، آثار لوکوربوزیه‌ است‌ یا والتر گروپیوس؟! آیا مدارا وتولرانس، مظهر مذهب‌ مدرن‌ است‌ و در قرن‌ 16 که‌ قرن‌ اصلاح‌ مذهب‌ است، آیا مدارا بیشتر شده‌ است؟! و مذهب‌ مدرن، کدامیک‌ از مذاهب‌ پدید آمده‌ در قرن‌ 16 اروپاست؟! و خروج‌ از ولایت‌ کلیسا با کدام‌ مقصد اصلی‌ و ایجابی‌ صورت‌ گرفت؟!معرفت‌شناسی‌ مدرن، معرفت‌شناسی‌ استقرائی‌ بیکنی‌(
Induetion) است‌ یا شناخت‌ قیاسی‌ (Deduction) دکارتی؟! آیا تجربه‌گرائی‌ کلاسیک‌ انگلیسی‌ و نگاه‌ خشک‌ پوزیتیویستی‌ به‌ عالم‌ و آدم، یا نگاه‌ رمانتیک‌ به‌ انسان‌ و جهان، کدامیک‌ مدرن‌ است؟! دستگاه‌ شناخت‌ لاک یا بار کلی؟! هیوم‌ یا اسپینوزا؟! و یا روش‌ انتقادی‌ کانت؟! کدام‌ اپیستمولوژی، مدرن‌تر است؟! آیا شکاکیت‌ و نسبی‌ گرایی‌ جدید فرانسوی‌ یا اصالت‌ تجربه‌ انگلیسی، یا ایده‌آلیسم‌ آلمانی‌ یا پراگماتیزم‌ آمریکایی‌ کدام‌ فرزند اصلی‌ مدرنیزم‌اند؟! مدرنیته، منادی‌ امکان‌ شناخت‌ صد در صد است‌ یا امتناع‌ صد در صد شناخت؟!در برجسته‌ترین‌ مکاتب‌ اجتماعی‌ جدید غرب، فاشیزم، استالینیزم‌ و لیبرالیزم، کدام‌ مدرن‌ ترند؟! این‌ هر سه، محصول‌ مدرنیته‌اند و اتفاقاً‌ هر سه‌ با شمائل‌ امپریالیستی‌ در قرن‌ بیستم‌ به‌ سروقت‌ جهان‌ اسلام‌ آمده‌اند و ما هر سه‌ را تجربه‌ کرده‌ایم. در فلسفه‌ سیاسی، آیا تمرکز قدرت‌ هابز، «دولت‌ مدرن» است‌ یا تکثر قدرت‌ و تفکیک‌ قوای‌ منتسکیو؟! آیا قرارداد اجتماعی‌ روسو یا لیبرالیزم‌ جان‌ لاک‌ و یا سوسیالیزم‌ مارکس، کدام‌ مدرن‌اند؟! یوتوپیا یا ضد‌ یوتوپیا؟ ایدئولوژی‌ یا نفی‌ ایدئولوژی؟! دمکراسی‌ یا توتالیتریزم؟ سرمایه‌داری‌ بازار آزاد یا سرمایه‌داری‌ دولتی؟! کاپیتالیزم‌ یا سوسیالیزم؟! اصالت‌ فرد یا جمع؟! برابری‌ خواهی‌ یا نفی‌ عدالت‌ توزیعی‌ و دفاع‌ از نظم‌ خودجوش‌ (گالاتاکسی)؟! ناسیونالیزم‌ و مفهوم‌ دولت‌ - ملت‌ یا انترناسیونالیزم‌ و جهانی‌ شدن؟! آیا اخلاق‌ ستیزی‌ و شخصی‌ کردن‌ ارزش‌ها یا اخلاق‌ سازی‌ غیردینی؟! آیا اخلاق‌ عملی‌ کانت، مدرن‌ است‌ یا اخلاق‌ پوزیتویستی‌ کارناپ؟! آیا چون‌ بنتام‌ و میل، «خیراخلاقی» را به‌ «لذت‌ و سود» (فردی‌ یا جمعی)، ارجاع‌ دادن، تفسیر مدرن‌ اخلاق‌ است‌ یا تحویل‌ اخلاق‌ به‌ عاطفه‌ و احساس‌ یا شهود؟، اخلاق‌ طبیعی، اخلاق‌ تکاملی‌ و تطورگرایی‌ یا نیهیلزم‌ اخلاقی؟ پذیرش‌ کدامیک، جواز ورود به‌ مدرنیته‌ است؟!اخلاق‌ را روبنای‌ ابزار تولید بدانیم‌ یا به‌ نیروی‌ وجدان‌ روسوئی، اعتماد کنیم‌ تا مدرن‌ باشیم؟ جهانی‌ سازی‌ و غربی‌سازی‌ یا پلورالیزم‌ جهانی، کدام‌ مدرن‌تر است؟ آیا حقوق‌ وضعی‌ یا حقوق‌ طبیعی‌ و یا حقوق‌ عرفی، کدام‌ مدرن‌ است؟ «سودگرایی» یا «خردناب» یا «قرارداد»، کدام‌ منشأ «حقوق‌ بشر» مدرن‌ است؟ پوزتیویزم‌ حقوقی، نسبی‌گرایی‌ و یا واقع‌ گرایی‌ در مبنای‌ حقوق‌ بشر؟!می‌بینید که‌ در حوزه‌ نظری، صدها ابهام‌ در پَس‌ کلمه‌ «مدرنیته» وجود دارد.

«مدرنیته»، گفتمان یا ضد گفتمان؟
اگر بگویید که‌ «مدرنیته»، چیزی‌ شامل‌ همه‌ این‌ ایده‌هاست، پس‌ آنگاه‌ معلوم‌ می‌شود که‌ مدرنیته، در واقع، نه‌ یک‌ گفتمان، بلکه‌ مجموعه‌ای‌ از پاسخ‌های‌ متناقض‌ به‌ گفتمان‌ قبلی‌ یعنی‌ «فرهنگ‌ اروپایی‌ مسیجی‌ قرون‌ میانه» بوده‌ است، یعنی‌ «نه» گفتن‌ به‌ نظام‌ مسیحی، فئودالی‌ اروپا و حرکت‌ در جهت‌ عکس‌ آن‌ در قالب‌ تحولات‌ مؤ‌ثری‌ در چهار حوزة‌ اپیستمولوژی، انتولوژی، انسان‌شناسی‌ و تکلیف‌شناسی‌ (حقوقی‌ و اخلاقی) بروز کرده‌ است‌ و به‌ عبارت‌ دیگر، دری‌ باز شده‌ که‌ همه‌ این‌ مفاهیم‌ متناقض‌ و پراکنده، ظرف‌ پانصد سال‌ گذشته‌ بتدریج‌ جایگزین‌ مسیحیت‌ پنج‌ قرن‌ پیش‌ شده‌ است.
در این‌ صورت، پس‌ آیا مدرنیته، یک‌ بحران‌ در جواب‌ بحران‌ قبلی‌ است؟ یه‌ یک‌ معنا، شاید. اما به‌ معنایی‌ که‌ من‌ به‌ آن‌ خواهم‌ پرداخت‌ «مدرنیزم»، علیرغم‌ همه‌ ابهام‌ و اغتشاشی‌ که‌ در مفهوم‌ خود دارد، یک‌ ایدئولوژی‌ متصلب‌ با جنبه‌ سلبی‌ شدیداللحن‌ است‌ و خود به‌ «دُگما»ی‌ جدیدی‌ تبدیل‌ شده‌ است.
البته‌ این‌ نکته‌ چیزی‌ از ابهام‌ در جنبه‌ ایجابی‌ «مدرنیته»، کم‌ نمی‌کند و بی‌شک، ابهامی‌ که‌ در مفهوم‌ پست‌مدرنیزم‌ است‌ نیز ریشه‌ در ابهام‌ مفهوم‌ «مدرنیته»، دارد، در اواخر قرن‌ بیستم، به‌ هر چیزی، «پُست‌ مدرن» گفته‌ شده‌ است: از هنر و اخلاق‌ و اقتصاد و سیاست‌ و تاریخ‌ و الهیات‌ و کیهان‌شناسی‌ و روش‌شناسی‌ و وسایل‌ ارتباط‌ جمعی‌ تا آرایش‌ مو و لباس.

پایان ایدئولوژی «مدرنیته»؟
شاید جنبش‌ «پسا ساختارگرایی» که‌ حدود 40 سال‌ قبل‌ در فرانسه‌ اعلام‌ موجودیت‌ کرد تنها یکی از علایم‌ پایان‌ ایدئولوژی‌ مدرنیته‌ بود، و فعالیت‌های‌ پلورالیستی، نسبی‌ گرا، فمینیستی‌ و نقد مدرنیسم‌ ادبی، جنبش‌ محیط‌ زیستی‌ و... علایم‌ دیگر آن‌ بود که‌ در جهت شالوده‌ شکنی‌ مدرنیته‌ و برخورد با جزمیت‌ مدرنیستی‌ در گرفت‌ و مدرنیزم‌ را نوعی‌ فوندامنتالیزم‌ و بنیادگرایی‌ و ناکجاآبادگرایی‌ بربادرفته‌ و افشا شده‌ نامید. مسأ‌له‌ به‌ نقدهای‌ ادبی، محدود نماند بلکه‌ نیهیلیزم، از شکم‌ مدرنیزم، بیرون‌ آمد و مدرنیته‌ و مدرنیزم، پروژه‌ پایان‌ یافته‌ای‌ دانسته‌ شد که‌ صدمات‌ غیرقابل‌ جبرانی‌ به‌ غرب‌ و بشریت‌ وارد کرده‌ است‌ و غرب‌ از چاه‌ قرون‌ وسطی‌ و سنت‌ مسیحی‌ کاتولیک‌ به‌ چالة‌ مدرنیزم‌ دنیازده‌ و شهوتران‌ در غلتیده‌ است‌ و حال‌ باید این‌ راه‌ حل‌ جدید نیز نفی‌ شود. سلطة‌ طبقاتی‌ سرمایه‌داران‌ که‌ از نتایج‌ مدرنیزم‌ صنعتی‌ بود و به‌ کالاپرستی، از خودبیگانگی، سلطه‌ پول، شیئی‌ گشتگی‌ انسان‌ و فاصله‌های‌ طبقاتی‌ شدید و تبعیض‌ انجامیده‌ بود، یکی‌ از نقاط‌ مورد حمله‌ در گفتمان‌ مدرنیته‌ لیبرالی‌ و سرمایه‌داری‌ بود که‌ از سوی‌ گرایشات‌ چپ‌ و به‌ ویژه‌ مارکس‌ طرح‌ شد. تبدیل‌ جامعه‌ عقلانی‌ مدرن‌ به‌ قفس‌ آهنین‌ و بوروکراتیزه‌ شدن‌ سلطه‌ سرمایه‌داری، و ابزار شدن‌ انسان‌ و له‌ شدن‌ او زیر چرخ‌های‌ ترقی‌ و توسعه‌ و اسارت‌ جدید انسان، نقد دیگری‌ بود که‌ ابتدا از سوی‌ مارکس‌ سرمایه‌داری‌ (ماکس‌ وبر) و پاره‌تو و موسکا به‌ عنوان‌ «اعترافات»، طرح‌ شد و سپس‌ حلقه‌ فرانکفورت‌ و دیگران‌ به‌ نحو دقیق‌تر و شجاعانه‌تری‌ آن‌ را ادامه‌ دادند. پیدایش‌ «جامعه‌ مدرن‌ آنومی»، سرگشتگی‌ اخلاقی، درهم‌ شکستن‌ ارزش‌ها و فقر اخلاقی‌ و معنوی‌ نیز جزء عوارض‌ مدرنیسم‌ بود که‌ توسط‌ جامعه‌ شناسانی‌ چون‌ دورکهایم‌ مطرح‌ می‌شود و البته‌ این‌ مشکلات‌ با پیشنهادات‌ او چون‌ تشکیل‌ گروههای‌ مدنی‌ و تقسیم‌ کار اجتماعی‌ و... نیز حل‌ نشد بلکه‌ بغرنج‌تر شد.

فروپاشی یوتوپیای مدرن
نقدهای‌ هگلی‌ چه‌ از سوی‌ هگلیان‌ جوان، و حتی‌ هگلی‌های‌ راست‌ به‌ جامعه‌ مدرن‌ سرمایه‌داری‌ و انحطاط‌های‌ بزرگی‌ که‌ پتانسیل‌ عقل‌ مدرن‌ را تمام‌ شده، اعلام‌ کردند، نقاط‌ دیگری‌ از آسیب‌ پذیری‌ مدرنیته‌ را نشان‌ داد و امروز، اساساً‌ معرفت‌شناسی‌ مدرنیته‌ که‌ نقطه‌ شروع‌ مدرنیزم‌ است، اساساً‌ زیر سؤ‌ال‌ رفته‌ است‌ و پست‌ مدرنیستها، از چیزهایی‌ سخن‌ می‌گویند که‌ هر یک‌ برای‌ تخریب‌ مبانی‌ فکری‌ ایدئولوژی‌ مدرنیته، کافی‌ است؛ از تلقی‌ علم‌ به‌ عنوان‌ جزئی‌ از فرهنگ، نفی‌ مفاهیم‌ کلیدی، وابستگی‌ علوم‌ اجتماعی و انسان‌شناسی‌ به‌ متن، مرکز زدائی‌ از علم، نفی‌ پارادایم‌ علمی‌ واحد و قواعد عام، پایان‌ یوتوپیای‌ مدرنیته، نفی‌ امکان‌ استقلال‌ فرد و فردگرایی‌ قرن‌ هفدهمی، نفی‌ فهم‌پذیری‌ کل‌ جهان‌ اجتماعی، نفی‌ عقلانیت‌ رفتارها و نفی‌ «سوژه» به‌ عنوان‌ پایه‌ فلسفی ایدئولوژی‌ مدرنیته‌ و پایان‌ فراروایت‌ها. فلسفه‌ اروپایی‌بعد از هایدگر و بعد از فلسفه‌ تحلیلی‌ ویتگنشاین‌ و ابرهای‌ پراکنده‌ دیگری‌ به‌ تدریج‌ به‌ یکدیگر متصل‌ شدند و عقلانیت‌ ابزاری‌ سرمایه‌داری‌ و فردگرایی‌ لیبرال‌ را مخدوش‌ کردند، امکان‌ ادراک، حتی‌ ادراکِ‌ «خود»، گرچه‌ از نوع‌ مدرن‌ آن، زیر سؤ‌ال‌ می‌رفت‌ و داوری‌ جزمی‌ له‌ یا علیه‌ هر ارزشی‌ ناممکن‌ شده‌ است. پست‌ مدرنیزم‌ تاریخی‌ از تغییر بنیادین‌ سازمان‌های‌ اجتماعی، سیاسی‌ مدرنیته‌ و فرهنگ‌ آن‌ خبر می‌دهد، پست‌ مدرنیزم‌ روش‌ شناختی، بنیادهای‌ معرفت‌ مدرن‌ غربی‌ را متزلزل‌ می‌خواند و دیگر هیچ‌ وحدت‌ و غایتی‌ در عالم‌ و آدم‌ نمی‌بیند، نه‌ از نوع‌ مادی‌ و کور و نه‌ از نوع‌ الاهی‌ و دینی‌ آن. متلاشی‌ شدن‌ خانواده، ترویج‌ مفاسد اخلاقی، سقط‌ جنین، همجنس‌ بازی، شهوت‌ پرستی‌ در محراب‌ نفس‌ و نفی‌ همة‌ اصول‌ اخلاقی‌ و ارزش‌های‌ دینی‌ اجتماعی‌ نیز جزء فرآورده‌های‌ مدرنیته، خوانده‌ شده‌ است. برخی‌ معتقدند که‌ مدرنیزم، جنبشی‌ علیه‌ اروپای‌ مسیحی‌ و فئودالی‌ بود و پست‌ مدرنیزم، مرحله‌ انکار مدرنیزم‌ و اعلام‌ پایان‌ پروژه‌ و بن‌ بست‌ انسانی‌ است. اما من‌ در اینجا تنها از خود متفکران‌ غرب، نقل‌ قول‌ کردم‌ و هنوز نمی‌خواهم‌ قضاوت‌ ارزشی‌ و داوری‌ اخلاقی‌ یا... در باب‌ سنت‌های‌ مسیحی، مدرنیزم‌ یا پست‌ مدرنیزم‌ کرده‌ باشم‌ که‌ آیا هر یک‌ نسبت‌ به‌ قبلی، پدیده‌ای‌ لزوماً‌ متعالی‌تر و متکامل‌تر است‌ یا نازل‌تر و یا هیچ.


ادامه مطلب
نوشته شده در چهارشنبه 21 اسفند 1392ساعت 04:59 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

با بغض به طرفم آمد،با دستان کوچکش کارتی را از جیبش بیرون آورد،گفت:"من پلیسم،این آقاها نمی تونند این خونه را تخلیه کنند ،من بهشون اجازه نمیدم..."او را با تمام وجود به آغوش کشیدم.وضع خانه خراب بود،یک نفر در حال درست کردن آب قند برای صاحبخانه بود،آخر قرار بود بعد از 15 سال زحمت و سختی،با زور تنها سرمایه زندگی اش ازاین دنیا،که یک خانه 50 متری بود را از چنگش درآورند؛یک نفر در حال التماس به آن پلیس بی رحمی بود که با قوت تمام فقط اینجمله را تکرار می کرد(مثل آدم آهنی):"قانون،قانون هست؛یا خانه را تخلیه کنید یا با زور این کار را می کنم..." مادر صاحبخانه که پیرزنی مهربان با سیمایی نورانی و منشی روستایی بود،دائم در حال التماس و قسم به حضرت عباس و توصیه به گذشت بود...

میدانید در آن لحظات تلخ،به چه موضوعاتی فکر می کردم؟به این می اندیشیدم که چه راحت و آسوده عده ای در بالا شهر در حال خرج کردن پول برای سگ خانگی اشان هستند و شمارش تعداد خانه ها و ویلاهایشان از حد حساب گذشته است و از روی سیری و وقت پرکنی رو به فساد و مواد و ...آورده اند و در همین شهر عده ای زندگی می کنند که بر باد رفتن  ماحصل 15 سال کارگری و زحمتشان را باید با دیده باز و البته گریان نظاره کنند،اما هیچگاه ذکر حسین(ع) و خدا از زبانشان نیافتاده و نخواهد افتاد.به خدا قسم،زمانی که آن بانوی غمناک(صاحبخانه)در حال التماس به آن مرد مدعی و آن پلیس حرف نشناس بود،می خواستم در مقابلش زانو بزنم،بگویم تو را به جان هر که می پرستی مرا بکش اما التماس نکن،التماس نکن آخر تو در قاموس خمینی ولی نعمتی،تو همه کاره این انقلاب هستی...آن زمانیکه این بانو در حال اشک ریختن بود و با حسرتی توصیف نشدنی،به خانه اش(تنها سرمایه اش در این دنیا) نگاه می کرد،میخواستم به او بگویم ای بانوی مهربان،درد و بلای تو و همسرت و فرزندان کم سن و سالت بر سر من،بیا و تنها سرمایه زندگیم که جانم است را از من بگیر اما شما را به خدا گریه نکن،گریه نکن که این اشک ها،اشک های مظلومی است که اگر با آهی همراه شود،گریبان همه را خواهد گرفت.

اعتراف می کنم که بسیار بیچاره ام،شدیدا بدبختم...در این مدت بارها افرادی نیازمند را می دیدم که واقعا در توانم نبود کمکشان کنم؛آخرین آنها این خانواده آبرودار بود؛زمانیکه ناموس ما درحال التماس بود من هم آنجا بودم اما کاری نمی توانستم انجام دهم،آن مامور بی رحم صدایش را روی عیال الله بلند می کرد و من نمی توانستم کاری انجام دهم،شیون و گریه آن بانو را می دیدم و می شنیدم اما نمی توانستم کاری انجام دهم،گریه های آن فرزند خردسال(از شدت ترس) را که  دیدم  تنها کاری که انجام دادم این بود:او را در بغل گرفتم،بوسیدمش و به دروغ گفتم:عزیزم نگران نباش...

پس از دیدن این قضایا،به تبعیت از این حدیث که  می فرماید:«هرجا فقیری دیدید،حق او را غنی و توانگری خورده است و خدای بزرگ اغنیا و توانگران را در روز قیامت مواخذه خواهد کرد.»،بغضم نسبت به ویژه خواران و بی دردان و سرمایه پرستان و مسئولین بی کفایت مضاعف شد.می دانید چیست؟وقتی این صحنه ها را می بینی دیگر بسیاری از حرف ها و دعواها برایت رنگ می بازد،دیگر از حرف های مفت درجه چندم عصبانی نمیشوی،دیگر به بهانه های واهی و مسخره ،کار را به عقب نمی اندازی.و حسن ختام با جمله ای از آقا و مولایم سید علی خامنه ای(مضمون):"اگر نمی توانیم مشکلات  تمام مردم فقیر و محروم را حل کنیم،اما می توانیم برای همه دردمندان و گرفتاران غصه بخوریم..."

امام روح الله:امروز به مستضعفان و مستمندان و زاغه نشینان که ولی نعمت ما هستند خدمت کنید.پبش خدای تبارک و تعالی کمتر خدمتی است که به اندازه خدمت به زاغه نشینان فایده داشته باشد....چقدر امروز با این حرف ها بیگانه شده ایم...جانم به تو ای امام...

اللهم ما بنا من نعمت فمنک...


ادامه مطلب
نوشته شده در سه شنبه 6 اسفند 1392ساعت 10:25 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبرِّ وَالتَّقْوَى ... در نیکوکاری و پرهیز همکاری کنید ...   سوره مائده/آیه 3

سلام دوستان عدالتخواه
در حال حاضرحدود سه ماه از روزی که تصمیم گرفتیم حلقه ی مطالعاتی مجمع دانشجویان عدالتخواه شیراز رو تشکیل بدیم گذشته و مطمئنا هر کدوم از ما برای خودمون مشغولیت ها و مسئولیت ها و دغدغه ها و اولویت های مطالعاتی مختلف و بعضا متفاوتی داشتیم،اما عزم خودمون رو جزم کردیم تا با قوت این کار گروهی پر اهمیت رو آغاز کنیم و ادامه بدیم،چون به ضرورتش پی برده بودیم...

می تونستیم هر کدوم توی خونه هامون بشینیم و همین صفحات رو خودمون به تنهایی مرور کنیم اما برکتی که در کار گروهی برای خداست،مطمئنا بیشتره.

کار رو با کتاب اسلام ناب امام خمینی(ره) شروع کردیم و بحمدلله تا به حال با برگزاری 13 جلسه و پشت سر گذاشتن 13 شنبه ی مفید و 13 هفته مطالعه ی مستمر،حدود 500 صفحه از این کتاب رو پا به پای هم به اتمام رسوندیم و به مباحثه گذاشتیم.پرسیدیم و پاسخ دادیم و در کنار موضوعات کتاب به موضوع های مهم دیگه هم پرداختیم و در بین بحث های مختلفی که شد،به حقایق زیبا و مفیدی رسیدیم،خلاصه ی کلام اینکه شاید همه ی ما به نوعی بعد از تموم شدن هر شنبه،منتظر رسیدن شنبه ی بعدی بودیم!

در حال حاضر که تونستیم مطالعه ی اسلام ناب رو به جایی برسونیم،تصمیم داریم که کتاب مفید دیگه ای رو برای ادامه ی مباحث حلقه ی مطالعاتی انتخاب کنیم اما لازمه که در این زمینه از شما دوستان نظرخواهی کنیم و ابعاد مختلف این مسئله رو از نظر بگذرونیم،بنابرین از شما در خواست داریم که روی این موضوع تامل کنید و اگر کتابی در نظر دارید در جلسه ی بعدی حلقه ی مطالعاتی معرفی بفرمایید.
و اما کتاب های پیشنهادی ما برای ادامه ی حلقه ی مطالعاتی به شرح زیر هستند:

1) نام کتاب: حرکت ( تحلیل جریان فکری و تربیتی انسان )
نویسنده: علی صفایی حائری
مقدمه 
هر کدام از ما در جایگاهی نشسته ایم و برایمان چه در خانه واداره و چه در محراب و منبر ، اشتغال و فعالیتی است . گاه به آنچه امروز داریم ، قانع ایم و خیال می کنیم همان نهایت و غایتی است که می توانیم تامین کنیم . این در صورتی است که به محدودیت در انسان معتقد باشیم و او را در محدوده ای متوقف کنیم . اما اگر معتقد باشیم که ، انسان گرچه استعدادهایش محدود است ، ولی با ترکیب آنها نامحدود و بی نهایت می شود ، هیچ گاه جایگاهی را که داریم نقطه ی آخر نخواهیم دانست ؛ که حروف الفبا در ترکیب با هم بی نهایت کلمه و بی نهایت جمله به وجود می آورند ؛ استعدادهای انسان هم در ترکیب با یکدیگر ، بی نهایت استعداد می آفرینند .
آدمی که به ماهی چند هزار تومان حقوق و یک زن و بچه و برو بیایی و احیانا یک عنوان روشن فکری و چند جلسه سخرانی قانع است ، دیگر چه می خواهد ؟! اگر به این حد قانع باشد ، طبیعی است که حرکتی نکند ، طبیعی است که در رکودش بگندد . اگر به طهارت آب پاک چشمه ها و اشک پاک ابرها هم که باشد ، می گندد ؛ که گندیدن ضرورت است .
کفر متحرک به اسلام می رسد ، ولی اسلام راکد ، پدر بزرگ کفر است . سلمان ها در حالی که کافر بودند ، حرکتشان آنها را به رسول منتهی کرد و زبیرها در حالی که با رسول بودند ، رکودشان آنها را به کفر پیوند زد .
کفری که با حرکت ما همراه باشد ، وحشتی ندارد . وحشت آنجایی است که با رکودها پیوند خورده باشیم .

2) نام کتاب: قاموس عدالت

گروه ولی نعمتان دانشگاه امام صادق (ع) که سال هاست برگزاری اردوهای جهادی دانشجویی مناطق محروم را بر عهده دارد در اقدامی در خور تقدیر به جمع آوری، دسته بندی و موضوع بندی صحبت های رهبری در رابطه با موضوع عدالت مبادرت ورزیده است و اثری خواندنی و قابل استفاده را در اختیار کسانی قرار داده  است که مطالبه و اجرای عدالت دغدغه همیشگی آنها بوده و هست،اما شاید سوال اصلی این باشد که چه شرایط و دلایلی باعث نگارش این کتاب گردیده است.

باید گفت کلمه و مفهوم عدالت بارها و بارها بعد از انتصاب رهبر انقلاب به این سمت و نیز قبل از آن به عنوان یک کلیدواژه اصلی در سخنرانی ها و بیانات ایشان به کار رفته است، اما در سال های 77 تا 83 تعدد و کثرت استفاده از این کلیدواژه در سخنان ایشان باعث ایجاد موجی غیر رسمی در مردم وشاید حتی زیر زمینی آنهم از نوع عدالتخواهانه و از نوع متعهدانه آن و نه مارکسیستی آن در کشور گردید که این موج به زودی فراگیر شد و از دل آن اتفاق بزرگتری در سطح جامعه رخ داد و آن چیزی نبود جز به قدرت رسیدن شخصی که شعار اصلیش عدالت و مرامش ساده زیستی بود.به هر حال مطالعه حتی گوشه هایی از این کتاب نشان از نگاه جامع،  مانع، نافذ، و آگاهانه رهبری به بسیاری از مسائل و مشکلات جاری در سطح کشور دارد. این کتاب را می توان و به اصطلاح دقیقتر باید مانیفست حرکتهای عدالتخواهانه فعلی سطح کشور قلمداد کرد و به کار بست.


3) نام کتاب: حسین(ع)،عقل سرخ
مولف: حسن رحیم پور ازغدی
کتاب «حسین عقل سرخ» متن پیاده‏ سه جلسه گفت و گو درباره نهضت‏ سید الشهداء است که با حضور استاد «رحیم پور ازغدی» در سه روز متوالی،نهم، دهم و یازدهم محرم‏ سال ۱۳۸۰ انجام گرفته‏ و به صورت زنده از شبکه یک سیمای‏ جمهوری اسلامی ایران پخش است.
جلسه اول این نشست ها با عنوان «با عقل در عاشورا»، دومین نسشت با عنوان « عاشورا، پایان تأویل»، و سومین نشست با عنوان «حسین از مستضعفان‏ می‏گوید» برگزار گردید.
قلم و جنس سخنان حسن رحیم‌پور در این مجموعه به گونه‌ای است که صفحه صفحه‌ی کتاب ذهن را به سفری در اعماق تاریخ می‌برد و مخاطب گاه خود را در کنار امیرالمومنین (ع) حس می‌کند و گاه به کربلا می‌رود و معراج سرخ را به تماشا می‌نشیند و گاه غریبانه در شام و در محیط نفاق و دستگاه امنیتی ظلم پرسه می‌زند...
 
4) نام کتاب: علی(ع) و شهر بی آرمان
مولف: حسن رحیم پور ازغدی
علی و شهر بی آرمان» اولین جلد از مجموعه ی «طرحی برای فردا»ست که حاصل گفتگویی تلویزیونی از «حسن رحیم پور ازغدی» است. این کتاب شامل متن 4 جلسه گفتگوی زنده ای است که در شب های 18 تا 21 ماه مبارک رمضان و در سال 1379 از سیما پخش شد.
«علی و شهر بی آرمان» بازخوانی اندیشه ها و ایده های حکومتی امیرالمومنین (علیه السلام) است که با زبانی شیوا ـ آن طور که مختص سخنرانی های رحیم پور است ـ و در 4 عنوان «حکومت آرمانی حکومت شکست خورده نیست»، «اقتصاد اسلامی، اقتصاد انسانی»، «انقلاب در حکومت، بازگشت به اصول» و «آزادی، قرائت ها، خودی و غیر خودی» بیان شده است.
 
5)نام کتاب: مهدی(عج)،ده انقلاب در یک انقلاب
مولف: حسن رحیم پور ازغدی
این اثر دربردارنده سخنرانی‌های مولف درباره حضرت مهدی(عج) و انقلاب جهانی ایشان در جمع برخی از دانشجویان است.
کتاب «مهدی (عج) ده انقلاب در یک انقلاب» در سه بخش «دولت عاشقی و عدل جهانی»، «مهدی (عج) نیمی شرقی، نیمی غربی» و «جهانی شدن، پایان تاریخ و مهدویت» تنظیم شده است.
نویسنده در این نوشتار، در بخش‌هایی از گفتگوهایش با اشاره به قیام حضرت مهدی (عج) و تعبیر آن به نقطه غلیان تاریخ و شوک بزرگ تاریخی علیه ستمگران جهان، بخش‌های عظیمی از ظرفیت این ظهور را توضیح داده است.

6)نام کتاب: محمد(ص)،پیامبری برای همیشه
مولف: حسن رحیم پور ازغدی
این کتاب متن پیاده شده چهار سخنرانی از آقای رحیم پور ازغدی است که در ارتباط با شخصیت پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله – در مناسبتهای گوناگونی ایراد شده است.
سخنرانی اول که به مناسبت میلاد پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله – است، پس از ذکر مقدماتی از ویژگی های آن حضرت، به دنبال بیان چند نکته از شیوه حکومت اسلامی پیامبر می باشد تا پاسخی اجمالی به این پرسش باشد که «برای رشد و بالندگی و رسیدن به اهداف الهی در حکومت اسلامی چه باید کرد؟»
در سخنرانی دوم ابتدا به ذکر خصوصیاتی از حضرت پیامبر از زبان امام حسین – علیه السلام – پرداخته و به یکی از بزرگترین خدمات پیامبر به بشریت یعنی آموختن نحوه ارتباط با خداوند سخن می گوید. در نهایت به برخی رفتارهای اجتماعی حضرت اشاره می نمایند.
در سخنرانی سوم، ایشان به برخی شبهات مطرح شده که به دنبال تضعیف و تحریف اعتقاد به نبوت است و با ژست های علمی و جامعه شناسانه و دین شناسانه به خورد مسلمانان داده می شود اشاره نموده و به دنبال پاسخگویی به آنهاست.
در سخنرانی چهارم نیز ایشان با الگو برداری از جامعه اسلامی عهد رسول، نکاتی راجع به نظریه حکومت دینی مطرح نموده و به انتقادات وارد بر آن پاسخ می دهند.

منتظر نظرات ارزنده ی شما هستیم.



نوشته شده در یکشنبه 24 آذر 1392ساعت 01:12 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()


ادامه مطلب
نوشته شده در دوشنبه 27 خرداد 1392ساعت 03:56 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

یکی از چالش هایی که امروز پس از گذشت بیش از سه دهه از انقلاب با آن مواجهیم،تعریفی صحیح و یکسان از "اسلام ناب"است.در حال حاضر در شرایطی به سر می بریم که افراد متعددی وجود دارند که چون در این نظام مسئولیتی را به عهده گرفته و یا عمامه ای را بر سر نهاده اند،به خود اجازه می دهند که تعاریف مستقل از اسلام ارائه دهند و بر مبنای همان تعریف هم عمل کنند.برای اینکه ببینیم که تا به حال واقعا چه مقدار "اسلام ناب"برگرفته از قرآن و کلام معصومین و پیشوایانمان،در جمهوری اسلامی بر ما عرضه شده است،در ذیل اجمالا به بررسی اسلام ناب در قرآن و کلام و سیره ائمه و بزرگانمان می پردازم و قضاوت در این بابت را که متفکرین و علما و روشنفکران جامعه،چقدر به وظایف خویش عمل کرده اند را به عهده خواننده محترم می گذارم:

اسلام ناب و قرآن 

در سوره ماعون داریم:

1.آیا دیدی کسی را که منکر قیامت است؟  __ 2.منکر قیامت کسی است که از کنار یتیم و انسان بی پناه بدون دغدغه عبور کند __3.و در برابر گرسنگی گرسنگان فریاد نزند و دیگران را ترغیب نکند(یحض یعنی ترغیب کردن دیگران) __ 4.با این حال تظاهر به ایمان می کند و نماز می گزارد.پس وای بر این نمازگزاران __ 5.که از نمازشان غافلند و بدان اهتمام نمی ورزند  __6.همانان که در عبادت هایشان ریا می کنند __ 7.و از ماعون منع می نمایند(ماعون یعنی انفاق و کمک به محرومین و مبارزه با فاصله طبقاتی)

با کمی دقت متوجه می شویم که خداوند بی توجهی به محرومین و یتیمان و فریاد نزدن در برابر گرسنگی گرسنگان را مقارن با انکار قیامت و تکذیب دین می داند. 

اسلام ناب و امام رضا(ع): 

در پیام ایشان به مامون داریم:

جزء اسلام ناب است ،برائت از ناکثین و قاسطین و مارقین(نگارنده:قاسطین یعنی کسانی که مقابل عدالت می ایستند،مارقین یعنی کسانی که تا سر حد منفعتشان با اسلام هستند و ناکثین یعنی کسانی که برداشتشان از دین سطحی و قشری است)،جزء اسلام ناب اظهار بیزاری از کسانی است که انسان های صالح را تبعید و مطرود می کنند و افراد نالایق و فاسق را بر جامعه حاکم می کنند و بیزاری از کسانی که باعث شوند در جامعه دینی ثروت و سرمایه فقط دست سرمایه دارها بماند.جزء اسلام ناب است اغلام بیزاری از کسانی که به افراد سفیه و نادان مسئولیت بدهند و اعلام بیزاری از کسانی که استئثار(ویژه طلبی،رانت خواری) می کنند و اهل استفاده شخصی از اموال عمومی هستند.جزء اسلام ناب است اعلام بیزاری از خط ابوموسی اشعری و کسانی که راه او را می روند و خط ابوموسی اشعری سگ های اهل آتشند.و هم چنین اجتناب از کبائر و گناهان بزرگ جزء اسلام ناب است.

اسلام ناب و امام زمان(عج):

حضرت علی(ع) فرمودند: 

مهدی از اصحاب خود تعهد می گیرد که در حین قیام جهانی به کسی دشنام ندهند،حریمی را هتک نکنند،بی اجازه به خانه ای هجوم نبرند،کسی را به نا حق نزنند،طلا و نقره برای خود گنج نکنند،مال یتیم تخورند،لباس اشرافی نپوشند،کمربند زرین نبندند،در معاش و زندگی خصوصی خود به اندک بسنده کنند،صورت بر زمین بمالند و تا می توانند در راه خدا جهاد و تلاش کنند...

اسلام ناب و پیامبر اکرم(ص):

در آخرین سخنرانی اشان در مدینه فرمودند: 

والی پس از خودم را وصیت می کنم که خدا را به یاد داشته باشد،بر اساس رحمت و مهربانی حکومت کند،به طبقات ضعیف با چشم رحمت و محبت نگاه کند،نگذارد مردم فقیر شوند تا کافر شوند،در حکومت را به روی توده های مردم نبندد تا قوی ها،ضعیف ها را پشت درب های بسته ببلعند...

اسلام ناب و امام خمینی(ره):

شما باید نشان دهید که چگونه مردم، علیه ظلم و بیداد، تحجر و واپسگرایی قیام کردند و فکر اسلام ناب محمدی را جایگزین تفکر اسلام سلطنتی، اسلام سرمایه‏داری، اسلام التقاط و در یک کلمه اسلام امریکایی کردند. شما باید نشان دهید که در جمود حوزه‏های علمیۀ آن زمان که هر حرکتی را متهم به حرکت مارکسیستی و یاحرکت انگلیسی می‏کردند، تنی چند از عالمان دین باور دست در دست مردم کوچه و بازار، مردم فقیر و زجر کشیده گذاشتند و خود را به آتش و خون زدند و از آن پیروز بیرون آمدند.(1)

تنها هنری مورد قبول قرآن است که صیقل دهندۀ اسلام ناب محمدی ـ صلی اللّه‏ علیه و آله و سلم ـ اسلام ائمۀ هدی ـ علیهم السلام ـ اسلام فقرای دردمند، اسلام پابرهنگان، اسلام تازیانه خوردگانِ تاریخِ تلخ و شرم آور محرومیتها باشد. هنری زیبا و پاک است که کوبندۀ سرمایه‏داری مدرن و کمونیسم خون‏آشام و نابود کنندۀ اسلام رفاه و تجمل، اسلام التقاط، اسلام سازش و فرومایگی، اسلام مرفهین بی درد، و در یک کلمه «اسلام امریکایی» باشد.(2)

اسلام ناب و امام خامنه ای(روحی له الفدا)

اسلام ناب محمّدى، اسلام عدل و قسط است؛ اسلام عزت و اسلام حمایت از ضعفا و پابرهنگان و محرومان است؛ اسلام دفاع از حقوق مظلومان و مستضعفان است؛ اسلام جهاد با دشمنان و سازش‌ناپذیرى با زورگویان و فتنه‌گران است؛ اسلام اخلاق و فضیلت و معنویت است.

اسلام امریکایى، چیزى به نام اسلام است که در خدمت منافع قدرتهاى استکبارى و توجیه‌کننده‌ى اعمال آنهاست؛ بهانه‌اى براى انزواى اهل دین و نپرداختن آنان به امور مسلمین و سرنوشت ملتهاى مسلمان است؛ وسیله‌اى براى جدا کردن بخش عظیمى از احکام اجتماعى و سیاسى اسلام از مجموعه‌ى دین و منحصر کردن دین به مسجد است (و مسجد نه به عنوان پایگاهى براى رتق و فتق امور مسلمین - چنان‌که در صدر اسلام بوده است - بلکه به عنوان گوشه‌اى براى جدا شدن از زندگى و جدا کردن دنیا و آخرت).

اسلام امریکایى، اسلام انسانهاى بى‌درد و بى‌سوزى است که جز به خود و به رفاه حیوانى خود نمى‌اندیشند؛ خدا و دین را همچون سرمایه‌ى تجار، وسیله‌اى براى زراندوزى یا قدرت‌طلبى مى‌دانند و همه‌ى آیات و روایاتى را که برخلاف میل و منفعتشان باشد، بى‌محابا به زاویه‌ى فراموشى مى‌افکنند و یا وقیحانه تأویل مى‌کنند. اسلام امریکایى، اسلام سلاطین و رؤسایى است که منافع ملتهاى محروم و مظلوم خود را در آستانه‌ى آلهه‌ى امریکایى و اروپایى قربان مى‌کنند و در مقابل، به حمایت آنان براى ادامه‌ى حکومت و قدرت ننگین خود چشم مى‌دوزند؛ اسلام سرمایه‌دارانى است که براى تأمین سود خود، پا بر همه‌ى فضیلتها و ارزشها مى‌کوبند.آرى، این اسلام امریکایى است که مردم را به دورى از سیاست و فهم و بحث و عمل سیاسى مى‌خواند؛ ولى اسلام ناب محمّدى، سیاست را بخشى از دین و غیرقابل جدایى از آن مى‌داند و همه‌ى مسلمین را به درک و عمل سیاسى دعوت مى‌کند؛ و این چیزى است که ملتهاى مسلمان باید همواره از امام فقید خود و زبان گویاى اسلام به یاد داشته باشند.(3)

 

(1):جلد 21 صحیفه نور

(2):جلد 21 صحیفه نور

(3):پیام به کنگره عظیم حج

 

اللهم ما بنا من نعمت فمنک...


پی نوشت:

این نبش قبر، عقده ی دیرینه ی شماست
این ها گواهِ جنگ علیه خودِ خداست
وهاّبیان پست! چرا بس نمی کنید
اندازه ی خصومت یک قوم تا کجاست؟
گیرم که نبش قبر کنیدش، چه فایده؟
دیگر مزارِ ابن عدی در قلوب ماست ...
"یک عده آمدند پی نبش قبر"، آه
این حرفها چقدر برای من آشناست
تاریخ چند صفحه ورق خورد تا رسید
آنجا که دور قبر غریبی سر و صداست ...
تا نبش قبر فاطمه راهی نداشتند
دیدند ذوالفقار به دستان مرتضاست
ذهنم دوباره رفت به جایی شبیه این
حرف مدینه نیست دگر، حرف کربلاست
ده نیزه دار دور و برِ قبر کوچکی
حلقه زدند... لشگر دشمن چه بی حیاست
حالا رباب مانده و یک شیرخواره که
مثل سرِ حسین، سرش روی نیزه هاست..

شاعر : مسعود یوسف پور


نوشته شده در شنبه 14 اردیبهشت 1392ساعت 10:52 ق.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

 

درحال حاضر که حدود 34 سال از پیروزی انقلاب اسلامی گذشته است و شاهد انواع و اقسام انتخاب ها و انتصاب ها از سوی مدیران بالایی و میانی و همچنین برخی از فسادها و ناکارآمدی ها بوده ایم،قصد داریم به این موضوع بپردازیم که چرا انقلاب اسلامی پس از گذشت سه دهه از انقلاب،با کمبود مدیران انقلابی با تفکر اسلام ناب مواجه است؟دلیل این قحطی با وجود قدرت بالای جهان بینی اسلامی-انقلابی و غنای منویات امام خمینی(ره) و امام خامنه ای(روحی له الفدا) چیست؟در ذیل اجمالا فقط به دو دلیل کلیدی و مهم آن میپردازیم:

1.با کمی تفکر و مراوده با مدیران،به این موضوع می رسیم که بسیاری از مسئولین ما نسبت به مسائل و مشکلات مردم و اسلام بی دغدغه اند.منشا این بی دغدغگی را شاید بتوان در عدم شناخت صحیح از انقلاب اسلامی پیدا کرد.در واقع وقتی نتوانیم مبانی و اهداف انقلاب را برای نسل جدید بازتولید و روشن کنیم،بالطبع نخواهیم توانست مدیر انقلابی با این منش و مسلک تربیت کنیم.اگرپس ازهرانقلابی،نخبگان و انقلابیون نسل اول،به روشنگری و تبیین اهداف و رویکرد آن انقلاب نپردازند و بیشتر درگیر مسائل اجرایی و یا صرفا سیاسی شوند،نسل جدید با مبانی انقلاب ناآشنا خواهد بود و نخواهد توانست بر آن منوال عمل کند.در بستر این انقلاب،نقش روحانیون که سردمداران این انقلاب می باشند،بارزتر و کلیدی تر است.انتظار از روحانیون این بود که پس از انقلاب و اتمام جنگ،به نقش اصلی خود،که تولید فکر و محتوا برای بقای انقلاب بود بیشتر بپردازند.شاید بتوان گفت روحانیت پس از انقلاب سه راه را برای خود برگزید:1.عده ای غرق در مسائل صرفا ذهنی و انتزاعی شدند و با فراموشی مشی امام(ره)عملا به جدایی دین از سیاست تن دادند2.عده ای به مکتب سکوت و توجیه بسیاری از مفاسد که ناشی از دنیا طلبی و یا تحجر بود روی آوردند3.عده قلیلی هم علی رغم محدودیت هایی که از اطراف بر آنان تحمیل می شد سعی در ایفای رسالت اصلی خویش نمودند.وقتی اکثر روحانیت نقش نظارتی و انتقادی و آمر به معروف و ناهی از منکر بودن خود را فراموش کرد و به مرور زمان با اسلام ناب محمدی بیگانه شد و به توجیه و سکوت بسیاری از انحراف های مسئولین تن داد،دیگر تربیت مدیران انقلابی با تفکر امام،در این استحاله و قحطی تفکر انقلابی،امری غیر ممکن است.

2.دلیل دیگراین امر را شاید بتوان،سیستم فاسد و فشل بروکراتیک و اداری حاکم،در بسیاری از ادارات و شرکت های ما دانست.در واقع در اینکه انقلاب ما یک انقلاب همه جانبه بود شکی نیست،اما نمی توان از پررنگی صبغه سیاسی این انقلاب نسبت به جنبه فرهنگی آن صرف نظر کرد. متاسفانه انقلاب ما یک انقلاب کاملا فرهنگی نبود.بسیاری از سازوکارهای فلج رژیم گذشته پس از انقلاب دست نخورده باقی ماند و هنوز هم به برخی از آنها عمل می شود.این سیستم چنان فاسد و معیوب است که حتی اگرشخصی انقلابی بخواهد در این سیستم کارکند،یا پس ازمدتی به انزوا رفته و دست از فعالیت در این مناصب و مقاطع می کشد و یا پس از مدتی خود به فساد دچار می شود.با این سیستم پیچیده که در هر جا نفوذ کند خود به خود تکنوکرات(فن سالار) تربیت میکند،چگونه می توان انتظار تربیت مدیر انقلابی با تفکرات ناب را داشت؟آیا می توان ازمدیریت ناقص و یک طرفه نهادینه شده در دوران آقای هاشمی و خاتمی که متاسفانه بیشتر به این فساد دامن زد و مشکل را عمیق تر کرد چشم پوشی کرد؟

اللهم ما بنا من نعمت فمنک...


پی نوشت1:صحبت آیت الله دستغیب خطاب به موتلفه را که خواندم،سرم گیج رفت.دیگر نمی دانیم در این شهر به چه کسی اعتماد کنیم."موتلفه اسلامی از منظر مبانی دینی و ارزش های اسلامی نقصانی ندارد"ببخشید آقای دستغیب،با چه ملاکی،با چه معیاری موتلفه هیچ نقصی ندارد؟واقعا خدا به ما و شهرمان رحم کند...
پی نوشت2:حمایات و تعاریف آقای حائری از جناب قالیباف را کجای دلم بگذارم،از بصیرت برخی گاها به وجد می آیم...

 


ادامه مطلب
نوشته شده در دوشنبه 9 اردیبهشت 1392ساعت 05:49 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

جدی نمی گیریم،خیال می كنیم شوخی است،اصلا با ما نیست.حدیث می خوانیم"هر كس شبی را به صبح برساند بدون اینكه در فكر رسیدگی به امور مسلمین باشد مسلمان نیست."عین خیالمان نیست.به مجلس روضه می رویم و گریه می كنیم،اما پس از آن بی دغدغه،بدون اضطراب به خانه می رویم و می خوابیم،غافل از اینكه برای كه و به خاطر چه می گرییم و فقط اشك،دلخوشی برای روزهای سخت و پر تلاطم ما است.غافلیم از اینكه وقتی برای سید الشهدا(ع) ناله می زنیم دلبستگی خود را به آرمان و راه ایشان ابراز می كنیم؛آرمانی كه با گرسنگی گرسنگان و برائت از سیران و مرفهان بی درد گره خوردن است.

در همین شهرمان شیراز،سومین حرم اهل بیت،خانواده ای را سراغ داریم كه پدر خانواده بدلیل مشكلات عصبی ناشی از فقر،زمانی كه دیگر اعضای خانواده در خانه نبوده اند،پیت بنزین را روی خودش خالی كرده و خود و كل خانه را سوزانده،خانه و تمام وسایل درونش به کلی منهدم شدند و اكنون مادر خانواده به همراه دو دختر(اول دبستانی و اول دبیرستانی)در خانه همسایه اشان به سر می برند.(این اتفاق غم انگیز در ایام فاطمیه رخ داد)چشمان دختران معصوم و محجوب و حالا یتیم این خانواده را كه به ذهن می آورم بدنم به رعشه می افتد.و چه حكایتی داریم ما،كه در مجالس عزا برای رقیه(ع)اشك می ریزیم و نعره می كشیم اما كاری به كار رقیه های زمانه خود نداریم"رقیه هفت ساله"در زیارت عاشورا  "بابی انت و امی" می خوانیم و رد می شویم و خوشحالیم از لفظی كه ادا كرده ایم.در واقع این جمله به ائمه می گوید:پدر و مادرم و عزیز ترین كسانم فدای دغدغه هایتان باد.حضرت امیر(ع) می فرمایند:" هر كس جان و مالش را در راه خدا بذل نكند امیدی به مهربانی خدا نداشته باشد"و ما تمام وجودمان امید است،امید ناشی از تخدیری که در مجالس روضه و بر روی منابر به خوردمان می دهند.ادعای شیعه بودن داریم اما گویی فراموش كرده ایم كه شیعه یعنی مشایعت،یعنی همراهی پا به پا.یعنی پا جای پای ائمه نهادن؛آیا عمل و رفتار حضرت امیر نسبت به مستضعفین اینگونه بود؟به گونه ای عمل می كنیم كه انگار مخاطب این آیه قرآن "ما لكم لا تقاتلون فی سبیل الله و المستضفین"ما نیستیم.خداوند نام "مستضعفین" را در كنار نام "خودش" آورده است.

به خدا سوگند اگر كسی این واقعه را كه شرح دادیم بخواند و دردش نگیرد و اقدامی در حد وسعش برای حل این مشكل انجام ندهد مسلمان نیست.اگر نمی توانیم مسئولیت حب به اهل بیت را بپذیریم و عمل كنیم پس بهتر است كه نام خود را مسلمان نگذاریم،آنقدر از شهدا دم نزنیم و دمادم "شهدا شرمنده ایم" سر ندهیم.

برخی از متولیان ومسئولین جامعه ما،سخنرانی های مملو از قال الباقر و قال الصادق ترتیب می دهند و پی در پی از تربیت اسلامی،سعادت ابدی و تکامل سخن می گویند اما در قبال مقوله عدالت اجتماعی و معضل فقر و پیامدهای آن کاملا بی خیال و بی توجهند،شاید فراموش کرده اند این سخن حضرت رسول را که می فرمایند:"فقر به کفر می انجامد".

آیا وقت آن نرسیده است که به خود بیاییم و آنقدر دینداری را ساده نگیریم و خود را با برخی احکام عادی و سطحی دین دلخوش نکنیم؟

فاین نذهبون........؟

 


ادامه مطلب
نوشته شده در یکشنبه 1 اردیبهشت 1392ساعت 02:31 ب.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

گاهی به اشک های خود از داغ اهل بیت دل خوش می کنیم،در حین اشک ریختن به حسی که از درونمان می جوشد و آرامش به ما می دهد افتخار می کنیم.با روضه های مداح خوش صدا خوب گریه می کنیم و بعد با آرامش خاطر و بدون هیچ دغدغه ای به خانه می رویم و شام می خوریم و می خوابیم و روز از نو روزی از نو.آخرین حد تاثیر پذیری ما از مجالس روضه،شاید این باشد که چند روزی گناه نکنیم و تهمت نزنیم و غیبت نکنیم و آنهم شاید...

چندی پیش به صحبتی از امام سجاد(ع) هنگام ورود به کوفه پس از حادثه کربلا برخوردم،یک جمله آن حضرت تمام بنیان وجودم را سست کرد،این جمله را که شنیدم تمام گذشته خود را از ذهن گذراندم،آرزوی مرگ کردم،نه،آرزوی زندگی دوباره برای جبران ما وقع کردم،چرا که با این جمله امام(ع) تمام گذشته خویش را بر باد دیدم،یک آن،خود را خسر الدنیا و الاخرة دیدم...هنگام ورود امام سجاد(ع)به کوفه تمام مردم در حال گریه و زاری بودند.امام(ع) خطاب به حضرت زینب(س) فرمودند:"اینان که برای ما می گریند مگر همینان نبودند که ما را کشتند؟"

آیا این امکان وجود دارد که در هنگام گریه برای مادر در مجلس عزا،امام زمان(عج) خطاب به حضرت زهرا(س) بفرمایند:اینان که برای ما میگریند مگر همینان نبودند که تعالیم ما را نادیده گرفتند(تعالیم ما را کشتند)؟

من محب نیستم چرا که محبت مسئولیت می آورد،حب بدون مسئولیت و مسئولیت بدون حب بی معناست،دروغ است.اگر پس از شنیدن روضه مادر،احساس اضطراب نمی کنم و در قبال انقلاب مسئولیتی روی دوش خود احساس نمی کنم،پس معلوم است که محب نیستم،فقط شعار می دهم.اگر پس از شنیدن روضه اهل بیت،فورا مفهوم انقلاب اسلامی در ذهنم متجلی نمی شود و برای خود به منظور دفاع از ارزش ها و اهداف این انقلاب،نقشی تعریف نمی کنم و صرفا اشک می ریزم،باید به ایمان  و حب خود به اهل بیت شک کنم.

تا چندی پیش دلم خوش بود که اگر شیعه نیستم حداقل محب هستم اما حال فهمیدم که محب هم نیستم چرا که محب این حدیث را که"کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته"را نصب العین خود قرار می دهد و عمل می کند.محبت بدون مسئولیت بی معناست و مسئولیت هم بدون دغدغه گنگ است و دغدغه هم حاصل نمی شود مگر به دل بستگی به اسلام و به اسلام دل بسته نمی شویم مگر به عشق به الله و عاشق نمی شویم جز از دو راه:1.مجاهده 2.تقوا و اخلاص(والذین جاهدوا فینا...)

به قول دکترشریعتی:"آنان که بیشتر می فهمند بیشتر زجز می کشند و آنان که کمتر می فهمند بیشتر زجر می دهند خدایا از تو می خواهم که از زجر کشان باشم."

به نظر حقیر محب در برابر تک تک آیات قرآن مسئول است:مسئول است که مطابق آن آیه سعی در پیاده کردن آن در درون خود کند،مسئول است تمام تلاش خود را برای عملی کردن و پیاده کردن دستورات قرآن در عالم انجام دهد و ...

حرف بسیار است...

اللهم ما بنا من نعمت فمنک...


بخوانید مطلب بسیار زیبای برادرم مهندس کدیور

 


نوشته شده در شنبه 10 فروردین 1392ساعت 09:19 ق.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

در جامعه امروزی ما، کلماتی از قبیل "سیاست" و "سیاستمدار" معانی زیبایی را در ذهن انسان شکل نمی دهد.معمولا در عرف جامعه کنونی،سیاست یا بی پدر و مادر است و یا کثیف و سیاستمدار به شخصی گفته می شود که فضیلت های فردی را رذیلت های اجتماعی دانسته و کسی زرنگ تر و زیرک تر است که تمام راه ها را برای اهداف نامشروع خود،مشروع دانسته و با توجه به قاعده"هدف وسیله را توجیه می کند"به تمام اهداف خود برسد،حتی از راه دروغ و قتل و غارت و فساد و...

اما سوالی در اینجا پیش می آید  و  آن اینکه آیا قرائت دین از سیاست هم به همین معناست؟آیا دین هم چنین برداشتی از سیاستمدار دارد؟با تاملی در آثار دینی و کلام بزرگان و رهبران دینی مان یه نتیجه ای دیگر می رسیم.

جالب اینجاست که تصور امروزی از مفهوم سیاست با برداشت عوام در زمان حضرت امیر(ع) از این کلمه،بسیار نزدیک است،شاهد این مدعا کلام آن حضرت است که می فرمایند:"به خدا سوگند، معاویه زیرک تر از من نیست، لیکن شیوه او پیمان شکنی و ستمگری است. اگر نیرنگ ناخوشانید شمرده نمی شد، زیرک تر از من کسی نبود. اما خداوند پیمان شکنان را در رستاخیز معرفی خواهد کرد."

اما معنای واژه سیاست از نظر اسلام چیست؟

امام خمینی(ره)می فرمایند:" سیاست این است كه جامعه را هدایت كند، و راه ببرد و تمام این مصالح جامعه را درنظر بگیرد و اینها را هدایت كند به طرف آن چیزی كه صلاح‌شان است، صلاح ملت است، صلاح افراد است، و این مختص انبیاء است دیگران این سیاست را نمی‌توانند اداره كنند، این مختص به انبیا و اولیاء است و به تبع آنها علمای بیدار اسلام."

با توجه به این دید از سیاست،سیاست مدار واقعی به كسی گفته می‌شود كه دارای شناخت كامل از انسان و نیازهای او بوده و از اوضاع جهانی و روند سیاستهای حاكم بر جوامع مختلف آگاه باشد و روشی را انتخاب نماید كه جامعه خود را در عزت و سرفرازی به شاهراه كمال هدایت كند.

امروزه نوعی تفکر منحرف از جوامع غربی و غیر دینی به جامعه ما سرایت کرده است که اگر به خوبی تبیین نشود می تواند اساس سیاست بر مبنای اسلام و به تبع آن اسلام ناب را مورد هجوم قرار دهد.امروزه به بهانه اینکه دین بالاتر از آن است که بخواهد در مسائل سیاسی وارد شود، عده ای سعی در تفکیک دین از سیاست دارند(سکولاریزم).این نظریه برای دین در زندگی اجتماعی نقشی قائل نیست و دین را صرفا وسیله ای برای اغنای حالت درونی و معنوی انسان می داند.حقانیت دین مهم نیست،مهم فایده دین است و به همین دلیل بین مسجد و کلیسا و خانقاه هیچ تفاوتی قائل نیست.اساس این تفکر بر نفی حقیقت،عدالت و معنویت است و روش آنان برای اعمال عقاید خویش،بدعت و تکه تکه کردن دین است،در واقع ابتدا دین را مسخ(تغییر) می کنند و سپس آنرا نسخ(نابود) می نمایند.

اگر در جوامع غربی جدایی از دین،باعث رشد و پیشرفت آنان شد به خاطر احکام و دستورات منسوخ و تحریف شده مسیحیت بود.علمای مسیحی با ترویج افکاری قبیح و منجمد،با خدعه و نیرنگ،بهشت و جهنم را در ازای اعمال صالح و ناصالح مبادله می کردند.اما اسلام اینگونه نیست.اسلام دینی است جاودانی و همه جانبه که برای ماندن آمده است.نسخه جدایی دین از سیاست به هیچ عنوان برای اسلام کارساز نیست زیرا مفاهیم اجتماعی مانند جهاد و امر به معروف و نهی از منکر در متن اسلام قرار داده شده است.هم چنین سکولاریزم به این دلیل برای ما هضم نشدنی است که سیره ائمه(علیهم السلام) ورود تمام قد در مسائل سیاسی و اجتماعی بوده است.به دلایل مذکور و صدها دلیل دیگر که در اینجا مجال برای طرح آنها نیست راه پیشرفت ما چه از لحاظ مادی و چه از لحاظ معنوی تقلید کورکورانه از غرب و جدایی دین از سیاست نیست.

اگر ما امروز در جامعه مان نسبت به جوامع غربی از نظر پیشرفت مادی عقب هستیم،بدلیل عمل نکردن به احکام و اوامر اسلام است.اگر امروزه هنوز افراد بی سرپناه و بی خانمان را در گوشه و کنار خیابان های شهرمان در حال نظاره هستیم،به این دلیل است که مسئولین ما با عهدنامه مالک اشتر بیگانه اند،به این دلیل است که روحانیت ما هنوز روشن و دقیق به وظیفه تاریخی خویش پی نبرده و نقش نظارتی و مطالبه ای خود را یا فراموش کرده و یا به مسائلی سطحی و جزئی تقلیل داده اند و به این دلیل است که آحاد مردم ما هنوز به این حدیث حضرت رسول(ص) که می فرمایند:"هر کس فریاد انسان مظلومی را بشنود و به یاریش نشتابد مسلمان نیست"ایمان نیاورده اند.

اگر مسئولین شهری ما احکام اسلام را پیش چشم خود قرار می دانند هم اکنون در شهر شاهد مجتمع های سر به فلک کشیده،زنان فاحشه ای که از روی بی پولی تن فروشی می کنند،کارتن خوابی،بیماری که از روی بی پولی در احتضار است،تقسیم شهر به شمال و جنوب،رشوه خواری در برخی از ادارات،توزیع اکثر امکانات و ثروت در شمال و شمال غرب شهر و...نبودیم.

رمز پیشرفت غرب این است که احکام اسلام را از متن اسلام  زودتر از ما گرفت و عمل کرد و نتیجه گرفت.غرب به توصیه های اکید اسلام پیرامون رعایت نظم و وفای به "و ...عهد عمل کرد و جواب گرفت.اگر ما از نظر علمی عقب هستیم به خاطر عمل نکردن به احادیثی مانند:"طلب علم فریضه ای است بر تمام مسلمانان" "علم را بجویید ولو در چین است.

آیا وقت آن نرسیده است که به خود بیاییم و از تاریخ صدر اسلام الگو بگیریم؟در عصر پیامبر اکرم(ص) چگونه تعدادی عرب،با آن تجهیزات کم و ناقص توانستند در کمتر از نیم قرن ایران و روم(دو ابر قدرت آن زمان در دنیا) را فتح کنند و تبدیل به یکی از قطب های سیاسی اجتماعی آن زمان شوند؟آیا جز عمل به تعالیم اسلام ناب بود؟


پی نوشت:در چند روز اخیرکه شاهد مناظره مکتوب برادرم مهندس کدیور و یکی از دوستان همفکر با موتلفه بودم،مسائل شنیده را به عینه دیدم.در یادداشت آقای م.م چند نکته را مشاهده کردم:
1.دائما توصیه به تقوا می دیدم اما در قلم ایشان تقوا را...
2.تعصب بیهوده روی شخصی که بیشترین آبرو را از ولایت فقیه برد دیدم و دائما از رهبری مایه گذاشتن را هم.
3.اصالت دادن به شخص معمم در هر حالتی حتی اگر در عمل رهرو معاویه باشد هم تعجب مرا به شدت برانگیخت.
4.دائم برچسب زدن(مانند ضد ولایت فقیه بودن)به طرف مقابل را دیدم و دمادم یادآوری شب اول قبر را نیز.
و قص علی هذا


ادامه مطلب
نوشته شده در دوشنبه 28 اسفند 1391ساعت 12:31 ق.ظ توسط هادی مسعودی| نظرات ()

مرجع دریافت قالبها و ابزارهای مذهبی
By Ashoora.ir & Night Skin